1
Boshqaruv tizimi va sud
maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 9-sinf, III bo‘lim
Maqsad: General-gubernatorlik boshqaruvi, viloyat va mahalliy boshqaruv tuzilishini bilish.
Qoida va g‘oya
Turkiston general-gubernatorligi viloyatlarga, viloyatlar uyezdlarga bo‘lingan. Viloyatni harbiy gubernator, uyezdni uyezd boshlig‘i boshqargan. Bular rus ma’muriyati vakillari edi. Mahalliy aholi boshqaruvida qishloqlarda oqsoqol, volostlarda volost boshqaruvchisi mavjud edi, ular saylov orqali tanlansa-da, rus amaldorlariga bo‘ysunardi. Sud ikki qismga bo‘lingan: mahalliy aholi uchun qozilar va biylar sudi (shariat va urf-odat asosida kichik ishlar), og‘ir ishlar esa harbiy-rus sudlarida ko‘rilgan. 1886-yilda ‘Turkiston o‘lkasini boshqarish nizomi’ qabul qilindi. Natijada o‘lka boshqaruvi imperiya markaziga ko‘proq bog‘landi.
Namunaviy masalalar
Mahalliy aholining kichik ishlari qaysi sudda ko‘rilgan?
Yechim: Qozilar va biylar sudida.
Javob: Qozilar va biylar sudi
Yechim: Qozilar va biylar sudida.
Javob: Qozilar va biylar sudi
Uyezdni kim boshqargan?
Yechim: Uyezd boshlig‘i (rus ma’muriyati vakili).
Javob: Uyezd boshlig‘i
Yechim: Uyezd boshlig‘i (rus ma’muriyati vakili).
Javob: Uyezd boshlig‘i
Volost boshqaruvchisi kimga bo‘ysungan?
Yechim: Rus amaldorlariga, uyezd boshlig‘iga.
Javob: Rus ma’muriyatiga (uyezd boshlig‘iga)
Yechim: Rus amaldorlariga, uyezd boshlig‘iga.
Javob: Rus ma’muriyatiga (uyezd boshlig‘iga)
Tipik xatolar
- Oqsoqol va volost boshqaruvchisini mustaqil hokim deb o‘ylash: ular rus amaldorlariga bo‘ysunardi.
- Barcha ishlarni qozilar ko‘rgan deb o‘ylash: og‘ir ishlar rus sudlarida ko‘rilgan.
Mashq
1
Viloyatni kim boshqargan?
Harbiy gubernator
2
1886-yilgi nizom o‘lka boshqaruvini nimaga bog‘ladi?
Imperiya markaziga
3
Qozilar sudi qaysi ishlarni ko‘rgan?
Mahalliy aholining kichik ishlarini
4
Uyezdlar nimalarga birlashgan?
Viloyatlarga