☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Mustaqil davlatlar: Tohiriylar va Somoniylar

5-hafta · blok 1.2 · 3 dars
1

Mustaqil davlatlarning paydo bo‘lishi: Tohiriylar

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 7-sinf, III bob (Tohiriylar)
Maqsad: Tohiriylar davlatining paydo bo‘lish sababi, sanasi va tugashini aytib berish.
Qoida va g‘oya

IX asrga kelib Abbosiylar xalifaligi zaiflasha boshladi. Chekka viloyatlar hokimlari xalifaga tobe bo‘lsa-da, amalda o‘zlari mustaqil boshqara boshladi. Tohir ibn Husayn xalifa Ma’mun (813–833) tarafdori sifatida ko‘p xizmat qilgan va Xurosonga noib etib tayinlangan. 821-yildan Tohiriylar sulolasi hukm sura boshladi. Poytaxti — Nishopur. Tohiriylar xalifalikka rasman bo‘ysungan, ammo ichki ishlarda mustaqil edi. Ma’mun davrida Somon Xudotning nevaralari Samarqand, Farg‘ona, Shosh va Hirot hokimlari etib tayinlandi — kelajakdagi Somoniylar davlatining asosi shu tariqa qo‘yildi. 873-yilda Tohiriylar davlatini Saffariylar (Sistondan chiqqan Ya’qub ibn Lays boshlagan sulola) tugatdi.

Namunaviy masalalar
Tohiriylar davlati qancha yil mavjud bo‘lgan (821–873)?
Yechim: 873 − 821 = 52.
Javob: 52 yil
Tohiriylar poytaxti qaysi shahar edi?
Yechim: Tohir ibn Husayn Xurosonda hukmronlik qilgan, markaz — Nishopur.
Javob: Nishopur
Nima uchun IX asrda mustaqil davlatlar paydo bo‘ldi?
Yechim: Xalifalik zaiflashgan, uzoq viloyat hokimlari o‘z kuchiga tayana boshlagan.
Javob: Abbosiylar xalifaligining zaiflashishi tufayli
Tipik xatolar
  • Tohiriylarni Somoniylar tugatgan deb o‘ylash: Tohiriylar davlatini Saffariylar (873) tugatgan.
  • Tohiriylar rasman xalifaga tobe edi: ‘to‘liq mustaqil’ deb yozish xato.
Mashq
1
Tohiriylar sulolasiga kim asos solgan?
2
Tohiriylar davlati qachon tashkil topdi?
3
Tohiriylarni kim tugatdi va qachon?
4
Somon Xudotning nevaralari qaysi xalifa davrida hokim etib tayinlangan?