1
XIX asr o‘rtalarida xonliklar va Rossiyaning oldinga siljishi
maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 9-sinf, I bo‘lim
Maqsad: Rossiya bosqini oldidan xonliklar ahvoli va dastlabki bosqichni bilish.
Qoida va g‘oya
XIX asr o‘rtalarida Buxoro, Xiva va Qo‘qon xonliklari ichki nizolar va iqtisodiy orqada qolish tufayli zaiflashgan edi. Rossiya imperiyasi Markaziy Osiyoni xomashyo manbai va bozor sifatida ko‘rar, shuningdek, Buyuk Britaniya bilan raqobat qilardi. Bosqich sanalari: • 1853 — Oqmachit qal’asi egallandi; • 1864 — Avliyoota va Chimkent egallandi; • 1865 — Toshkent bosib olindi; • 1868 — Samarqand egallandi. Bosqinchilar qo‘shinining texnik ustunligi va xonliklarning kelishmovchiligi muvaffaqiyatni ta’minladi.
Namunaviy masalalar
Rossiya nima uchun Markaziy Osiyoga qiziqdi?
Yechim: Xomashyo (paxta), bozor va Britaniya bilan raqobat.
Javob: Xomashyo, bozor va raqobat
Yechim: Xomashyo (paxta), bozor va Britaniya bilan raqobat.
Javob: Xomashyo, bozor va raqobat
Toshkentning bosib olinishi qaysi yilda bo‘ldi?
Yechim: Jadvaldan: 1865.
Javob: 1865-yilda
Yechim: Jadvaldan: 1865.
Javob: 1865-yilda
1864 va 1868 oralig‘ida necha yil o‘tgan?
Yechim: 1868 − 1864 = 4.
Javob: 4 yil
Yechim: 1868 − 1864 = 4.
Javob: 4 yil
Tipik xatolar
- Chimkent (1864) va Toshkent (1865) sanalarini almashtirish.
- Bosqinni faqat tashqi sabab bilan izohlash: xonliklarning zaifligi ham hal qiluvchi bo‘lgan.
Mashq
1
Oqmachit qal’asi qachon egallangan?
1853-yilda
2
Samarqand qaysi yili bosib olingan?
1868-yilda
3
Rossiyaning Markaziy Osiyoda raqibi kim edi?
Buyuk Britaniya
4
Qaysi shahar avval egallangan: Toshkent yoki Samarqand?
Toshkent (1865)