☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Qadimgi davr II: bosqinlar, qadimgi davlatlar, Buyuk Ipak yo‘li

2-hafta · blok 1.1 · 3 dars
1

Ahamoniylar bosqini va Aleksandr Makedonskiy yurishi

maktab darsligi: tarix 6-sinf, Qadimgi dunyo; O‘rta Osiyo bo‘limi
Maqsad: Ikki yirik bosqinni va ularga qarshi kurash rahbarlarini aytib berish.
Qoida va g‘oya

Miloddan avvalgi VI asrda Eron hududida Ahamoniylar davlati kuchaydi. Asoschisi — Kir II. U Markaziy Osiyoga yurish qilib, massagetlar bilan jangda halok bo‘ldi (mil. avv. 530-yil). Massagetlar malikasi Tomiris edi. Doro I (mil. avv. 522–486) davrida davlat viloyatlarga — satrapliklarga bo‘lindi. Satrapni podsho tayinlagan, u soliq yig‘gan va qo‘shin saqlagan. Bizning hududdagi Baqtriya, So‘g‘d va Xorazm satrapliklari shu davlat tarkibiga kirdi. Mil. avv. 330-yilda Ahamoniylar davlati Aleksandr Makedonskiy zarbalari ostida qulab tushdi. Aleksandr Markaziy Osiyoga 329-yilda kirdi va 327-yilgacha shu yerda jang qildi. Unga qarshi So‘g‘diyona va Baqtriyada xalq qo‘zg‘oloni ko‘tarildi. Qo‘zg‘olonga Spitamen boshchilik qildi. Aleksandr Marakanda (hozirgi Samarqand) shahrini egalladi, lekin hududni qiyinchilik bilan bo‘ysundirdi. Spitamen halok bo‘lgach, qo‘zg‘olon susaydi. Aleksandr Oksiartning qizi Roksanaga uylandi. U mil. avv. 323-yilda vafot etdi.

Namunaviy masalalar
Ahamoniylar davlatida viloyat va uning hokimi qanday atalgan?
Yechim: Doro I davlatni bo‘lgan. Viloyat satraplik, uning boshlig‘i satrap deb atalgan.
Javob: Viloyat — satraplik, hokim — satrap
Aleksandr Makedonskiyga qarshi kurashni kim boshqargan va qaysi hududlarda?
Yechim: Qo‘zg‘olon So‘g‘diyona va Baqtriyada bo‘ldi. Rahbari Spitamen.
Javob: Spitamen; So‘g‘diyona va Baqtriyada
Kir II ning halok bo‘lishi (mil. avv. 530) va Ahamoniylar davlatining qulashi (mil. avv. 330) orasida necha yil bor?
Yechim: Miloddan avvalgi yillarda son kamayib borsa, vaqt oldinga ketadi. 530 − 330 = 200.
Javob: 200 yil
Tipik xatolar
  • Kir II ni Doro I bilan adashtirish: asoschisi Kir II, satrapliklarni joriy qilgan Doro I.
  • Miloddan avvalgi yillarni xato solishtirish: 530-yil 330-yildan oldin, chunki mil. avv. yillarda son kamaysa, vaqt oldinga ketadi.
Mashq
1
Massagetlar malikasi kim edi va uning qo‘shini kimni mag‘lub qildi?
2
Ahamoniylar davlati qaysi yilda tugatildi?
3
Aleksandrning hozirgi Samarqand o‘rnida egallagan shahri qaysi?