☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Qarluqlar, G‘aznaviylar, Qoraxoniylar va Xorazmshohlar

6-hafta · blok 1.2 · 3 dars
1

Qarluqlar, O‘g‘uzlar va G‘aznaviylar

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 7-sinf, III bob (mustaqil davlatlar, turkiy xalqlar)
Maqsad: Turkiy davlatlar va G‘aznaviylar hukmdorlarini joylashuvi bilan to‘g‘ri bog‘lash.
Qoida va g‘oya

VIII–X asrlarda Markaziy Osiyoda turkiy xalqlar kuchaydi. Qarluqlar Yettisuv va Sharqiy Turkistonda, Farg‘ona vodiysida yashab, o‘z davlatini tuzgan. O‘g‘uzlar Sirdaryoning o‘rta va quyi oqimida yashagan; ularning markazi Yangikent shahri edi. Somoniylar zaiflashgach, G‘azna (hozirgi Afg‘oniston hududi) shahrida G‘aznaviylar sulolasi kuchaydi. Asos solgan — Alptegin (962). Sabuktegin (977–997) davlatni mustahkamladi. Eng mashhur hukmdori — Mahmud G‘aznaviy (998–1030). U 1017-yilda Xorazmni egalladi va Hindistonga bir necha yurish qildi. Uning saroyida Beruniy kabi olimlar va shoirlar yashagan. XI asr o‘rtalarida Saljuqiylar G‘aznaviylarni zaiflashtirdi: 1040-yilda Dandanakan jangida Saljuqiylar g‘alaba qozondi.

Namunaviy masalalar
O‘g‘uzlarning markazi qaysi shahar edi?
Yechim: O‘g‘uzlar Sirdaryo quyi oqimida yashagan; markazi Yangikent.
Javob: Yangikent
Mahmud G‘aznaviy qachon Xorazmni egalladi?
Yechim: 1017-yilda.
Javob: 1017-yilda
Dandanakan jangida kim kimni yengdi?
Yechim: Saljuqiylar G‘aznaviylarni mag‘lub etdi (1040).
Javob: Saljuqiylar G‘aznaviylarni
Tipik xatolar
  • G‘aznaviylar poytaxti Buxoro emas, G‘azna shahri.
  • Mahmud G‘aznaviyni Sabuktegin bilan adashtirish: Sabuktegin — Mahmudning otasi.
Mashq
1
G‘aznaviylar sulolasiga kim asos solgan?
2
Mahmud G‘aznaviy qachon hukmronlik qilgan?
3
Qarluqlar qayerda yashagan?
4
1040-yilda qaysi jang bo‘ldi?