☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Temuriylar davri: Ulug‘bek, ilm-fan va madaniyat

9-hafta · blok 1.2 · 3 dars
1

Temuriylar davlatida siyosiy jarayonlar

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 7-sinf, V–VI bob (Temuriylar)
Maqsad: Temuriylar hukmdorlari, poytaxtlari va inqiroz sabablarini tartib bilan bilish.
Qoida va g‘oya

Amir Temur vafotidan (1405) keyin taxt uchun kurash boshlandi. Oxir-oqibat hokimiyat Shohrux qo‘liga o‘tdi. • Shohrux (1405–1447) — poytaxt Hirot; barqarorlik va obodonchilik davri; • Mirzo Ulug‘bek (1394 yilda tug‘ilgan) — 1409-yildan Samarqand hokimi, 1447–1449 yillarda butun davlat hukmdori; • 1449 — Ulug‘bek o‘z o‘g‘li Abdullatif tomonidan o‘ldirildi; • Abu Said (1451–1469) — Samarqand va Buxoro hukmdori; • Husayn Boyqaro (1469–1506) — Hirot hukmdori; Alisher Navoiy uning davrida yashagan. Inqiroz sabablari: shahzodalar o‘rtasida taxt uchun urushlar, markaziy hokimiyatning kuchsizlanishi, viloyatlar mustaqilligi, Dashti Qipchoq ko‘chmanchilari (Shayboniylar) xavfi. XV asr oxirida Temuriylar davlati tarqoq bo‘lib qoldi.

Namunaviy masalalar
Shohrux poytaxti qaysi shahar edi?
Yechim: Shohrux Hirotda hukmronlik qilgan.
Javob: Hirot
Mirzo Ulug‘bek qachon o‘ldirildi va kim tomonidan?
Yechim: 1449-yilda o‘g‘li Abdullatif tomonidan.
Javob: 1449-yilda, o‘g‘li Abdullatif tomonidan
Temuriylar inqirozining ikki sababini ayting.
Yechim: Taxt uchun urushlar va markaziy hokimiyat zaifligi.
Javob: Taxt uchun kurash; hokimiyatning kuchsizlanishi
Tipik xatolar
  • Ulug‘bekni butun umr hukmdor deb o‘ylash: u 1409-yildan Samarqand hokimi, 1447–1449 yillarda oliy hukmdor.
  • Shohrux va Ulug‘bek poytaxtlarini almashtirish: Shohrux — Hirot, Ulug‘bek — Samarqand.
Mashq
1
Shohrux qachon hukmronlik qilgan?
2
Husayn Boyqaro qaysi shaharda hukmronlik qilgan?
3
Ulug‘bek qaysi yildan Samarqand hokimi?
4
Temuriylar davlati nega zaiflashdi?