1
Jadidchilik harakati va uning namoyandalari
maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 9-sinf, VI bo‘lim
Maqsad: Jadid tushunchasini, maqsadini va asosiy namoyandalarini bilish.
Qoida va g‘oya
Jadid — arabcha ‘yangi’ degani. Jadidlar XIX asr oxiri – XX asr boshida paydo bo‘lgan ma’rifatparvarlar bo‘lib, ta’lim, matbuot va madaniyatni yangilash orqali xalqni ogoh qilishni maqsad qilgan. Harakat g‘oyasi Qrimda Ismoilbek Gasprinskiy ‘usuli jadid’ (yangi usul) maktablari bilan boshlangan. Turkistonda mashhur namoyandalar: • Mahmudxo‘ja Behbudiy (1875–1919); • Munavvarqori Abdurashidxonov (1878–1931); • Abdulla Avloniy (1878–1934); • Abdurauf Fitrat (1886–1938); • Hamza Hakimzoda Niyoziy (1889–1929); • Cho‘lpon (1897–1938), Abdulla Qodiriy (1894–1938). Jadidlar mustamlakachilikka siyosiy qarshilikdan tashqari, avvalo bilim va yangilikni asosiy kuch deb hisoblagan.
Namunaviy masalalar
‘Jadid’ so‘zi nimani anglatadi?
Yechim: Arabcha ‘yangi’.
Javob: Yangi
Yechim: Arabcha ‘yangi’.
Javob: Yangi
Usuli jadid g‘oyasi qayerda boshlangan?
Yechim: Qrimda, Ismoilbek Gasprinskiy.
Javob: Qrimda, Ismoilbek Gasprinskiy tomonidan
Yechim: Qrimda, Ismoilbek Gasprinskiy.
Javob: Qrimda, Ismoilbek Gasprinskiy tomonidan
Fitrat necha yil umr ko‘rgan (1886–1938)?
Yechim: 1938 − 1886 = 52.
Javob: 52 yil
Yechim: 1938 − 1886 = 52.
Javob: 52 yil
Tipik xatolar
- Jadidlarni faqat siyosiy to‘ntarishchilar deb o‘ylash: ular avvalo maorifparvar edi.
- Namoyandalarning yillarini aralashtirish: Behbudiy 1875–1919, Avloniy 1878–1934.
Mashq
1
Behbudiy qaysi yillarda yashagan?
1875–1919
2
Hamza qaysi yillarda yashagan?
1889–1929
3
Jadidlar harakati qaysi asrlar oralig‘ida shakllandi?
XIX asr oxiri – XX asr boshi
4
Munavvarqori qaysi yillarda yashagan?
1878–1931