1
Shayboniyxon va Shayboniylar davlati
maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 8-sinf, I bob (Shayboniylar)
Maqsad: Shayboniyxon istilolarini sanalar bilan va Bobur bilan munosabatini bilish.
Qoida va g‘oya
XV asrda Dashti Qipchoqda Abulxayrxon davlati (1428–1468) tuzildi. Uning nabirasi Muhammad Shayboniyxon (1451–1510) Temuriylar davlatidagi tarqoqlikdan foydalandi. Yil — voqea: • 1500 — Samarqand va Buxoro Shayboniyxon qo‘liga o‘tdi; • 1503 — Toshkent va Farg‘ona yerlari egallandi; • 1505 — Xorazm qo‘shib olindi; • 1507 — Hirot egallandi, Temuriylar hukmronligi tugadi; • 1510 — Marv yaqinida Safaviylar shohi Ismoil bilan jangda Shayboniyxon halok bo‘ldi. Temuriy shahzoda Bobur Movarounnahrni qaytarib olishga urindi, lekin yengildi. 1504-yilda Kobulni egalladi, 1526-yilda Hindistonda Boburiylar davlatiga asos soldi. Shayboniylar poytaxti — Buxoro va Samarqand.
Namunaviy masalalar
Shayboniyxon Samarqandni qachon egalladi?
Yechim: 1500-yilda Samarqand va Buxoro qo‘lga o‘tdi.
Javob: 1500-yilda
Yechim: 1500-yilda Samarqand va Buxoro qo‘lga o‘tdi.
Javob: 1500-yilda
Shayboniyxon qachon va qayerda halok bo‘ldi?
Yechim: Safaviylar bilan jangda, Marv yaqinida.
Javob: 1510-yilda, Marv yaqinida
Yechim: Safaviylar bilan jangda, Marv yaqinida.
Javob: 1510-yilda, Marv yaqinida
Bobur nima uchun Hindistonga yo‘l oldi?
Yechim: Movarounnahrni qaytarolmadi, Kobulga o‘rnashib, keyin Hindistonga yurdi.
Javob: Movarounnahrda muvaffaqiyatsizlikka uchragani sababli
Yechim: Movarounnahrni qaytarolmadi, Kobulga o‘rnashib, keyin Hindistonga yurdi.
Javob: Movarounnahrda muvaffaqiyatsizlikka uchragani sababli
Tipik xatolar
- Shayboniyxonni Temuriy deb yozish: u Dashti Qipchoq sulolasidan.
- Hirot 1507, Xorazm 1505 — sanalarni almashtirmang.
Mashq
1
Abulxayrxon davlati qaysi yillarda bo‘lgan?
1428–1468
2
Shayboniyxon halok bo‘lgan yil?
1510
3
Safaviylar shohi kim edi?
Ismoil
4
Bobur 1504-yilda qaysi shaharni egalladi?
Kobulni