Zamburug‘lar dunyosi
Zamburug‘larni mikologiya fani o‘rganadi. Ilgari ular o‘simliklarga kiritilgan, lekin chuqur o‘rganilgach, alohida dunyo sifatida ajratilgan. Zamburug‘lar eukariot, erkin harakatlana olmaydi va hayvonlar kabi geterotrof oziqlanadi; yashashi uchun ozuqa, harorat va namlik kerak, yorug‘lik shart emas. Ko‘pchiligining tanasi ingichka ipchalar – gifalardan tuzilgan. Achitqi zamburug‘i – ovalsimon bir hujayrali; shakarli iliq muhitda kurtaklanib ko‘payadi, xamirni ko‘taradi, shuning uchun non yopishda ishlatiladi. Mog‘or zamburug‘i nam joydagi nonda tez rivojlanadi; sporangiy yorilib minglab spora sochadi. Mog‘orlagan oziq-ovqatni yemang va hidlamang: toksinlar zaharlashi mumkin; shu bilan birga ayrim mog‘orlardan bakteriyalarga qarshi dori – antibiotik olinadi. Qalpoqchali zamburug‘larning iste’mol qilinadigan turlari (shampinon, oq qo‘ziqorin) ham, zaharli turlari (qizil muxomor kabi) ham bor; ularni faqat mutaxassis ajrata oladi. Parazit zamburug‘lar – qorakuya, zang, vilt – o‘simliklarda kasallik keltiradi: qorakuya boshoqda qora kukun hosil qilib, donni puch qiladi. Zamburug‘lar tabiatda o‘lik qoldiqlarni chiritib, tuproqni boyitadi. Qaynatish yoki pishirish zaharli zamburug‘ni xavfsiz qilmaydi. Zamburug‘ yegandan keyin ko‘ngil aynishi, qusish yoki qorin og‘rig‘i boshlansa, darhol kattalarga ayting va 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
«Zamburug‘lar xaritasi»: to‘rt guruhning (achitqi, mog‘or, qalpoqchali, parazit) har biri uchun bittadan rasm chizib, u qayerda uchrashini va nima bilan oziqlanishini yozing. Keyin «Qo‘ziqorin bilan xavfsizlik» plakati tayyorlang: 1) o‘rmon va dalada topilgan zamburug‘ni uzmang, tatib ko‘rmang; 2) faqat do‘konda sotib olingan yoki mutaxassis tekshirgan zamburug‘ yeyiladi; 3) qo‘lingiz tegsa, sovun bilan yuving. Xavfsizlik: mog‘orlagan nonni ochib hidlamang; uni kattalar yopiq paketda tashlab yuboradi.