Hayvonot dunyosi

Hayvonot dunyosi (fauna) o‘simliklardan farqli ravishda erkin harakatlana oladi, asosan geterotrof oziqlanadi va ko‘pchiligida asab sistemasi rivojlangan. Hayvon organizmi organlar sistemalaridan (hazm qilish, nafas olish, qon aylanish, ayirish va boshqalar) iborat; sistemalar organlardan (yurak, o‘pka, jigar, buyrak), organlar to‘qimalardan, to‘qimalar hujayralardan tuzilgan. Hayvonlarda to‘rt xil to‘qima bor: qoplovchi, biriktiruvchi, nerv va muskul to‘qimalari. Hayvonlar tabiatda oziq zanjirida ishtirok etadi, ayrimlari tabiat sanitarlari (yomg‘ir chuvalchangi, go‘ng qo‘ng‘izi), ikki pallali mollyuskalar suvni tozalaydi, qushlar va kemiruvchilar urug‘ tarqatadi, asalari va kapalaklar o‘simliklarni changlatadi. Odam ulardan go‘sht, tuxum, jun, sut oladi, ot va eshakdan transport sifatida, itdan qo‘riqchi sifatida foydalanadi; pashsha, chivin kabilar kasallik tarqatadi. Hayvonlar sistematikasida birliklar: tur → urug‘ → oila → turkum → sinf → tip → hayvonot dunyosi (kitobda shunday atalgan; urug‘ – ilmiy tilda «genus»). Umurtqasi borlari umurtqali (xordalilar tipi: baliqlar, suvda hamda quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar, qushlar, sut emizuvchilar), umurtqasizlarga sodda hayvonlar, bo‘shliqichlilar, yassi, to‘garak va halqali chuvalchanglar, mollyuskalar va bo‘g‘imoyoqlilar tiplari kiradi. Masalan, uy mushugi: tip – xordalilar, sinf – sut emizuvchilar, turkum – yirtqichlar, oila – mushuksimonlar, urug‘ – mushuk, tur – uy mushugi.