Biologiyaning o‘rganish usullari
Tirik organizmlarni o‘rganishning to‘rt asosiy usuli bor. Kuzatish – eng qadimgi usul: tadqiqotchi ko‘rish, eshitish kabi sezgi organlari yordamida, tabiiy holatga aralashmasdan ma’lumot to‘playdi; hozir buning uchun videokamera ham qo‘llanadi. Taqqoslash usulida ikki organizm solishtirilib, o‘xshashlik va farqlari aniqlanadi. Tarixiy usulda qadimda yashagan organizmlar hozirgilari bilan solishtiriladi; masalan, paleontologlar (qadimgi organizmlarni o‘rganuvchi olimlar) otlarning ajdodlari kichikroq bo‘lib, vaqt o‘tishi bilan oyoqlari uzunlashib, tuyoqli, tez yuguradigan hayvonga aylanganini aniqlagan. Tajriba usulida tadqiqotchi shart-sharoitni o‘zi yaratadi va o‘zgarishlarni kuzatadi. Tajribada odatda bitta omil o‘zgartiriladi, qolganlari bir xil qoldiriladi, natija esa yoziladi. XVII asrda italiyalik shifokor Franchesko Redi tajriba bilan pashsha qurtlari go‘shtda o‘z-o‘zidan paydo bo‘lmasligini, ularni pashshalar qo‘ygan tuxum chiqarishini ko‘rsatgan. Odatda olimlar bu usullarni birga qo‘llaydi.
Minitajriba (uyda ota-ona bilan): ikki stakanga ho‘l paxta solib, har biriga 5 tadan loviya urug‘ini qo‘ying. Birini xona haroratida, ikkinchisini muzlatkichning pastki javonida (salqinda) qoldiring; ikkalasiga suvni bir xil quying. 4–5 kun davomida nechta urug‘ unganini jadvalga yozing va qaysi omil o‘zgartirilganini ayting. Xavfsizlik: urug‘larni yemang, muzlatkichni kattalar ruxsati bilan oching, ishdan keyin qo‘lni sovunlab yuving.