O‘zbekistonda keng tarqalgan dorivor va zaharli o‘simliklar
O‘zbekistonda taxminan 4500 tur yuksak o‘simlik o‘sadi va ular orasida dorivor turlari ko‘p. Yalpiz ariq bo‘ylarida o‘sadigan ko‘p yillik o‘t; tarkibida mentol va efir moylari bor, hushbo‘y hidli, shamollash va nafas yo‘li kasalliklarida qo‘llanadi. Na’matak – yovvoyi atirgul; mevasi C vitaminiga boy, qishda va bahorda organizmni quvvatlantiradi. Shirinmiya (qizilmiya) ildizpoyasidan yo‘tal siropi tayyorlanadi. Isiriq dasht va vodiylarda o‘sadigan ko‘p yillik o‘t; xalq tabobatida ishlatilgan bo‘lsa-da, tarkibida kuchli moddalar bor, uni o‘zboshimchalik bilan ichish yoki tutatish mumkin emas. Aloe – xona o‘simligi, bargi sersuv. Dorivor o‘simlikni ham me’yoridan ortiq ishlatsa, zaharlanish mumkin; shu sababli faqat shifokor yoki dorishunos maslahati bilan foydalaniladi. Tabiatda zaharli o‘simliklar ham bor, ular ko‘pincha chiroyli gulli va yoqimli hidli bo‘ladi: kanakunjut (urug‘i juda zaharli), bangidevona (barcha qismi zaharli), mingdevona, zaharli ayiqtovon (barg sharbati terini va ko‘zni qitiqlaydi). Shu sababli tabiatda hech qanday notanish o‘simlikni uzmang, ushlab ko‘rmang, tatimang. Agar kimdir o‘simlikdan zaharlanib qolsa, darhol kattalarga ayting va tez yordam (103) chaqirtiring; o‘zboshimchalik bilan qusdirishga urinmang.
Ikki ustunli jadval: «Dorivor o‘simliklar» (nomi, qaysi qismi, nima uchun) va «Zaharli o‘simliklar» (nomi, belgilari, xavfi). Keyin «Tabiatda xavfsizlik» qoidalarini plakatga yozing: 1) notanish o‘simlik, meva, zamburug‘ni tatimaslik; 2) uzmaslik; 3) tegib ketsa, sovun bilan yuvish; 4) ko‘zga tegsa, ko‘p suv bilan yuvib, kattalarga aytish; 5) zaharlanishda 103 ga qo‘ng‘iroq. Xavfsizlik: haqiqiy zaharli o‘simlik namunalari sinfga olib kelinmaydi, faqat rasmlar ishlatiladi.