Hujayra – tiriklikning asosi
Hujayra – tiriklikning eng kichik birligi; har qanday tirik organizm hujayralardan iborat. Hujayralar vazifasiga qarab shakli bilan farq qiladi: eritrotsitlar kislorod tashiydi, leykotsitlar organizmni mikroblardan himoya qiladi, barg og‘izchasi hujayralari suv bug‘latish va gazlar almashinuvida ishtirok etadi, nerv hujayralarining o‘simtalari nerv impulslarini o‘tkazadi. Yadrosi shakllanmagan organizmlar prokariotlar (bakteriyalar, sianobakteriyalar – ilgari ko‘k-yashil suvo‘tlar deyilgan) deyiladi, yadrosi shakllangan organizmlar eukariotlar (zamburug‘lar, o‘simliklar, hayvonlar). Eukariot hujayra uchta asosiy qismdan iborat: sitoplazmatik membrana hujayrani o‘rab, kerakli moddalarni tanlab o‘tkazadi; sitoplazma – ichki suyuqlik bo‘lib, unda organoidlar joylashgan; yadro irsiy axborotni saqlaydi va moddalar almashinuvini boshqaradi. O‘simlik hujayrasida bulardan tashqari sellyuloza qobiq, plastidalar (yashil xloroplast, rangli xromoplast, rangsiz leykoplast) va hujayra shirali yirik vakuola bor; hayvon hujayrasida sellyuloza qobiq va plastida yo‘q, vakuolalari mayda. Bir xil vazifani bajaruvchi hujayralar to‘plami to‘qima, to‘qimalar organni, organlar esa organizmni hosil qiladi.
«Hujayra – shahar» o‘yini: guruhlarda hujayra qismlarini shahar joylariga moslang (masalan, membrana – darvozali devor, yadro – boshqaruv markazi, xloroplast – quyosh elektr stansiyasi, vakuola – suv ombori) va har bir moslikni bitta gap bilan asoslang. Keyin plastilindan o‘simlik hujayrasi modelini yasang. Xavfsizlik: plastilinni og‘izga olmang, ishdan keyin qo‘lni sovunlab yuving.