Umurtqali hayvonlar
Umurtqali hayvonlar (xordalilar tipi) besh sinfga bo‘linadi. Baliqlar suvda yashaydi, tanasi suyri shaklda, shilimshiq bilan qoplangan; jabra bilan nafas oladi; yuragi 2 kamerali, qon aylanish doirasi bitta; sovuqqonli. Suvda hamda quruqlikda yashovchilar (qurbaqa, salamandra, triton) suv yaqinida yashaydi, teri va o‘pka bilan nafas oladi; yuragi 3 kamerali, 2 qon aylanish doirasi bor; tuxumini suvga qo‘yadi, shuning uchun suvdan uzoqqa ketolmaydi. Sudralib yuruvchilar (kaltakesak, ilon, timsoh) tanasi muguz tangacha bilan qoplangan, o‘pka bilan nafas oladi; yuragi odatda 3 kamerali (timsohda 4 kamerali); tuxumini quruqlikka, qattiq po‘choqli qilib qo‘yadi; sovuqqonli. Qushlar tanasi pat bilan qoplangan, oldingi oyoqlari qanotga aylangan; o‘pkasiga ulangan havo xaltachalari bor; yuragi 4 kamerali, issiqqonli (tana harorati o‘zgarmas); tuxumini bosib yotadi. Sut emizuvchilar tanasi jun bilan qoplangan, bolasini sut bilan boqadi, o‘pka bilan nafas oladi, yuragi 4 kamerali, issiqqonli. «Sovuqqonli» degani – tana harorati tashqi muhitga bog‘liq: muhit isisa, hayvon harakati tezlashadi; sovisa sekinlashadi. Barcha hayvonlar yashash muhitiga moslashgan.
| Sinf | Nafas olish | Yurak kameralari |
|---|---|---|
| Baliqlar | jabra | 2 |
| Suvda hamda quruqlikda yashovchilar | teri va o‘pka | 3 |
| Sudralib yuruvchilar | o‘pka | 3 (timsohda 4) |
| Qushlar | o‘pka va havo xaltachalari | 4 |
| Sut emizuvchilar | o‘pka | 4 |
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
Sovuq qish kunida ko‘chadagi kabutarlar patlarini shishirib o‘tiradi. Patlar orasidagi havo issiqlikni saqlaydi. Qushlar tana haroratini doimiy tutadi va sovuqda ham harakat qila oladi.
Veterinar qushlar va sutemizuvchilarni davolaydi, ornitolog qushlarni kuzatadi, akvarium ustasi baliqlar uchun mos suv haroratini tanlaydi.
Deraza oynasi orqali yoki ko‘chada uzoqdan bir qush yoki mushukning tanasini qanday tutib turganini kuzating va bir gap yozing.
Besh ustunli jadval to‘ldiring: sinf nomi, tana qoplami, nafas olish organi, yurak kameralari soni, tana harorati, misol. Keyin 10 ta hayvon nomini (baliq, qurbaqa, ilon, kaptar, ot va boshqalar) kartochkaga yozib, qaysi sinfga kirishini aniqlang. Xavfsizlik: yovvoyi hayvon, ilon va kaltakesaklarga tegmang, ularni ushlamang; uy hayvonlarini silaganingizdan keyin qo‘lni sovunlab yuving.