ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya

Biologiya – hayot haqidagi fan

Darslar 1 · 1 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, Z. Tillayeva. Biologiya 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2020
1

Biologiya – hayot haqidagi fan

Darslik: 4–7-betlar
MaqsadBiologiyaning nimani o‘rganishini, uning asosiy sohalarini va insonga qanday foyda keltirishini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
biologiya · biology, the science of lifebotanika · botany, the science of plantszoologiya · zoology, the science of animalsekologiya · ecology, the study of how organisms relate to each other and to their surroundings
Tushuntirish

Biologiya – tiriklik, hayot haqidagi fan. Bu nom yunoncha «bios» (hayot) va «logos» (fan, ta’limot) so‘zlaridan olingan. Biologiya o‘rganish obyektiga qarab sohalarga bo‘linadi: botanika o‘simliklarni, zoologiya hayvonlarni, mikologiya zamburug‘larni, mikrobiologiya mikroskopik kichik jonzotlarni, sitologiya hujayrani o‘rganadi. Anatomiya tirik organizmning ichki tuzilishini, fiziologiya organizmda boradigan jarayonlarni, sistematika organizmlarni o‘xshash belgilariga ko‘ra guruhlashni, genetika irsiyat va o‘zgaruvchanlikni, ekologiya esa organizmlarning bir-biri va tashqi muhit bilan munosabatini o‘rganadi. Biologiya bilimlari dehqonchilik va chorvachilikda mo‘l hosil va sog‘lom mol olishga, tibbiyotda kasalliklarni davolashga, tabiatdan oqilona foydalanishga yordam beradi. O‘zbek olimlari ham bu fanga hissa qo‘shgan: masalan, akademik Y. X. To‘raqulov osh tuziga yod qo‘shish orqali buqoq kasalligining oldini olish yo‘lini ishlab chiqqan, akademik J. A. Musayev esa g‘o‘za kolleksiyasini yaratgan.

SohaNimani o‘rganadi
Botanikao‘simliklar
Zoologiyahayvonlar
Mikologiyazamburug‘lar
Mikrobiologiyamikroskopik kichik jonzotlar
Sitologiyahujayra
Anatomiyaichki tuzilish
Fiziologiyaorganizmdagi jarayonlar
Sistematikao‘xshash belgilar bo‘yicha guruhlash
Genetikairsiyat va o‘zgaruvchanlik
Ekologiyaorganizmlar va muhit munosabati
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabga ketayotib bola shoxdagi chumchuqni, devor tagidagi yashil moxni va qo‘lini yuvayotgan odamni ko‘rdi. Uchovi ham biologiyaga tegishli: biri hayvon, biri o‘simlik, biri salomatlik haqida. Shunday qilib, bir qisqa yo‘lda biologiyaning bir necha sohasi uchradi.

Kim ishlatadi

Veterinar hayvonlarni davolaydi, shifokor kasallik sababini tushunishda biologiyaga tayanadi, qishloq xo‘jaligi mutaxassisi ekin nega kasal bo‘lganini aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun yo‘lda yoki hovlida uchta tirik narsani (o‘simlik, hayvon yoki hasharot) sanab, har biri haqida bittadan savol o‘ylab toping.

Namunalar
Bog‘bon olma daraxtining tuzilishi va qachon sug‘orish kerakligini bilsa, hosil ko‘p bo‘ladi. Bu bilimlar botanikaga tegishli.
Qaldirg‘ochning qanday uchishi, yoki yo‘lbarsning qayerda yashashi haqidagi savollarga zoologiya javob beradi; tuproqdagi chuvalchang bilan o‘simlik ildizi o‘rtasidagi aloqani esa ekologiya o‘rganadi.
Sinfda faoliyat

«Biologiya sohalari» o‘yini: sinf o‘n guruhga bo‘linadi, har biriga bitta soha (masalan, botanika) tushadi. Guruh shu soha o‘rganadigan bitta savolga misol o‘ylab topadi va doskaga yozadi, qolganlar qaysi soha ekanini topadi. Xavfsizlik: o‘yin faqat o‘tirib, daftarda bajariladi.

Mashq
1
«Biologiya» so‘zi qaysi so‘zlardan olingan va nimani bildiradi?
2
Quyidagi fanlar nimani o‘rganadi: mikologiya, sitologiya, genetika?
3
Olim yangi topilgan qo‘ng‘iz turini qaysi guruhga kiritishni aniqlamoqda. U biologiyaning qaysi sohasi bilan shug‘ullanmoqda?
4
Nima uchun dehqon va chorvador biologiya bilimlariga muhtoj?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTarix burchagi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →