4-laboratoriya mashg‘uloti: achitqi zamburug‘i yordamida non tayyorlash
Bu mashg‘ulotda achitqi zamburug‘ining hayotini kuzatamiz. Jihozlar: buyum va qoplag‘ich oyna, pipetka, mikroskop, filtr qog‘oz, shakar, tuz, iliq suv, un, xamirturush. Avval shakarli iliq suvga xamirturush solinib, iliq joyga qo‘yiladi; birozdan keyin suyuqlik ko‘pirib, pufakchalar chiqadi – bu achitqi hujayralari shakardan foydalanib, karbonat angidrid gazi ajratayotganini bildiradi. Ko‘pchigan suyuqlikdan pipetka bilan bir tomchi buyum oynasiga olinadi, qoplag‘ich oyna bilan yopiladi, ortiqcha suv filtr qog‘ozga shimdiriladi va mikroskopda ko‘riladi: ovalsimon bir hujayrali organizmlar, ba’zilarida kichik kurtaklar ko‘rinadi. Keyin kattalar yordamida xamir qoriladi: iliq suvga bir chimdim tuz va ko‘pirgan xamirturush qo‘shilib, un bilan yumshoq xamir qoriladi. Xamir usti yopilib, iliq joyga qo‘yiladi va u oshib, hajmi kattalashadi, chunki gaz pufakchalari xamirni ko‘taradi. Oshgan xamir bo‘laklarga bo‘linib, yana biroz oshiriladi va kattalar tomonidan pechda yoki duxovkada pishiriladi. Pishgan nonning yumshoq va g‘ovak bo‘lishi ana shu pufakchalar tufaylidir.
Mikroskopda achitqi hujayralarini o‘qituvchi bilan ko‘ring va 3–4 tasini chizing. Uyda ota-ona yordamida xamir qorib, uni ikki idishga bo‘ling: birini iliq, ikkinchisini sovuq joyga qo‘ying va 1 soatdan keyin hajmini solishtiring. Natijani jadvalga yozing. Xavfsizlik: duxovka va qaynoq idishlar bilan faqat kattalar ishlaydi; xom xamirni yemang; tayyor nonni sovigach yeng; un va suv to‘kilsa, polni darhol quriting; qo‘lni sovunlab yuving.