Umurtqasiz hayvonlar
Umurtqasiz hayvonlarda ichki skelet (umurtqa) bo‘lmaydi. Sodda hayvonlar tanasi bitta hujayradan iborat; hujayrasida hazm qiluvchi va qisqaruvchi vakuola bor, bo‘linib ko‘payadi: amyoba, evglena (yashil, fotosintez qiladi va xivchini bilan suzadi), tufelka. Bo‘shliqichlilar (gidra, aktiniya, meduza) tanasi ikki qavatdan – ektoderma va endodermadan iborat, otiluvchi hujayralar bilan o‘ljasini tutadi va himoyalanadi; regeneratsiya xususiyati yaxshi rivojlangan. Yassi chuvalchanglar (oq planariya, jigar qurti, qoramol tasmasimon chuvalchangi) tanasi yassi, tana bo‘shlig‘i yo‘q; ko‘pchiligi parazit. To‘garak chuvalchanglar (askarida, rishta, bo‘rtma nematoda) tanasi kesmada yumaloq, kutikula bilan qoplangan, tana bo‘shlig‘i bor. Halqali chuvalchanglar (yomg‘ir chuvalchangi, nereida, zuluk) tanasi halqalarga bo‘lingan, qon aylanish sistemasi bor; yomg‘ir chuvalchangi tuproqni g‘ovaklashtiradi. Mollyuskalar (shilliqqurt, baqachanoq, sakkizoyoq) ko‘pchiligida chig‘anoq bor; baqachanoq suvni tozalaydi. Bo‘g‘imoyoqlilar tanasi va oyoqlari bo‘g‘imli, tashqi skeleti xitindan: qisqichbaqasimonlar (daryo qisqichbaqasi), o‘rgimchaksimonlar (o‘rgimchak, 8 oyoqli) va hasharotlar (xonqizi, 6 oyoqli). Xonqizining yorqin rangi ogohlantiruvchi rang bo‘lib, shira bitlarini yeb foyda keltiradi.
| Tip | Belgisi; misol |
|---|---|
| Sodda hayvonlar | bir hujayra; amyoba, tufelka |
| Bo‘shliqichlilar | ikki qavat, otiluvchi hujayralar; gidra, meduza |
| Yassi chuvalchanglar | yassi tana, bo‘shliq yo‘q; planariya |
| To‘garak chuvalchanglar | kutikula, tana bo‘shlig‘i; askarida |
| Halqali chuvalchanglar | tana halqalarga bo‘lingan; zuluk |
| Mollyuskalar | ko‘pchiligida chig‘anoq; shilliqqurt |
| Bo‘g‘imoyoqlilar | bo‘g‘imli oyoq, xitin; o‘rgimchak |
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
Yomg‘irli kechadan keyin bog‘bon salat barglarida teshiklarni, yo‘lkada esa yaltiroq izlarni ko‘rdi. Salyangoz va shilliqqurtlar namlikda tashqariga chiqib, barg yegan. Ularning yumshoq tanasi namlikni yaxshi ko‘radi.
Bog‘bon zararkunandalardan ekinni asraydi, parazitolog parazit chuvalchanglarni o‘rganadi, baliqchi mollyuskalarni va qisqichbaqasimonlarni biladi.
Hovlida yoki ko‘chada bitta mayda hayvonni tegmasdan kuzating va uning tanasi yumshoqmi yoki qattiq qobiqlimi, aytib bering.
Yetti tip bo‘yicha «Kim kim?» kartochkalari tayyorlang: bir tomonida hayvon nomi (masalan, zuluk), ikkinchi tomonida tipi va asosiy belgisi. Juftlikda bir-biringizdan so‘rang. Xavfsizlik: tashqarida hasharot va o‘rgimchaklarni qo‘l bilan ushlamang, ular chaqishi mumkin; meduza va dengiz hayvonlariga tegmang; tuproqni qazish uchun belkurakdan faqat kattalar bilan foydalaning; gijja (parazit) bilan kasallanmaslik uchun meva-sabzavotni yuving va qo‘lni sovunlab yuving.