Tirik organizmlar haqida umumiy ma’lumot
Barcha tirik organizmlar oziqlanadi, nafas oladi, ko‘payadi, o‘sadi va rivojlanadi. Ular hujayra tuzilishi (prokariot yoki eukariot), hujayra kattaligi, oziqlanishi kabi belgilari bilan farqlanib, to‘rt dunyoga bo‘linadi. Bakteriyalar dunyosi asosan geterotrof prokariotlardan iborat; ular juda kichik, faqat mikroskopda ko‘rinadi. Zamburug‘lar dunyosi – harakatlana olmaydigan eukariotlar, geterotrof oziqlanadi, tanasi ingichka ipchalar – gifalardan tuzilgan, sporalari bilan ko‘payadi (mikroskopik achitqidan yirik qo‘ziqorinlargacha). O‘simliklar dunyosi (flora) – harakatlana olmaydigan eukariotlar; ko‘pchiligi xlorofill yordamida fotosintez qilib, avtotrof oziqlanadi: yorug‘likda karbonat angidrid va suvdan organik modda hosil qilib, kislorod ajratadi. Hayvonot dunyosi (fauna) – erkin harakatlanuvchi geterotrof eukariotlar; ko‘p hujayralilarning aksariyatida nerv sistemasi va sezgi organlari bor. Viruslar esa hujayrasiz hayot shakli: ular faqat tirik hujayra ichida ko‘payadi, hujayradan tashqarida tiriklik belgilarini ko‘rsatmaydi. Gripp, gepatit kabi kasalliklarni viruslar keltirib chiqaradi. Ularning oldini olishda qo‘lni yuvish, emlash va kasallarga kerakli yordam va shifokor ko‘rigi muhim; bakteriyalarga qarshi antibiotiklar viruslarga ta’sir qilmaydi.
Sinfda to‘rt burchak yarating: «Bakteriyalar», «Zamburug‘lar», «O‘simliklar», «Hayvonlar». O‘qituvchi rasm yoki organizm nomini aytadi (masalan, qo‘ziqorin, archa, ilon, sil tayoqchasi), o‘quvchilar tegishli burchakka boradi va sababini aytadi. Viruslar uchun alohida «Hujayrasiz» joy belgilang. Xavfsizlik: o‘yin sekin yurib bajariladi.