ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya

Hujayra va piyoz po‘sti hujayralari

Darslar 6–7 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, Z. Tillayeva. Biologiya 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2020
7

3-laboratoriya mashg‘uloti: piyoz po‘sti hujayrasini mikroskopda o‘rganish

Darslik: 22–23-betlar
MaqsadPiyoz po‘sti mikropreparatini o‘qituvchi bilan tayyorlab, mikroskopda hujayra qismlarini ko‘radi, chizadi va xulosa yozadi.
Yangi so‘zlar
mikropreparat · microscope specimen (slide)qoplag‘ich oyna · cover glasssellyuloza qobiq · cellulose cell wallfiltr qog‘oz · filter paper
Tushuntirish

Bu laboratoriya mashg‘ulotida piyoz po‘stining yupqa pardasi mikroskopda o‘rganiladi. Jihozlar: buyum oynasi, qoplag‘ich oyna, pinset, pipetka, mikroskop, filtr qog‘oz, yod eritmasi va piyoz. Piyozni o‘qituvchi (skalpel bilan) to‘rt bo‘lakka bo‘ladi. Tozalab artilgan buyum oynasiga pipetka bilan bir tomchi suv tomiziladi, pinset bilan piyoz bo‘lagining ichki tomonidan juda yupqa po‘st ajratib, suv tomchisiga tekis joylashtiriladi. Ustiga o‘qituvchi bergan yod eritmasidan bir tomchi tomiziladi – u yadroni yaxshiroq ko‘rinadigan qiladi. Qoplag‘ich oyna chetidan ohista yopiladi (havo pufakchalari qolmasligi uchun), ortiqcha suv filtr qog‘ozga shimdiriladi. Avval kichik, keyin katta obyektivda qaraladi. Zich joylashgan cho‘zinchoq hujayralar, ularning sellyuloza qobig‘i, sitoplazma, yadro va vakuola ko‘rinadi. Piyoz po‘sti hujayralarida xloroplast yo‘q, chunki piyoz boshining ichki etli qatlamlariga yorug‘lik tushmaydi. Hujayra qobig‘idagi mayda teshikchalar orqali suv va minerallar hujayradan hujayraga o‘tadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yupqa parda xonaga kun yorug‘ini o‘tkazadi, xuddi shu oynaga osilgan qalin ko‘rpa esa xonani qorong‘i qiladi. Yupqa qatlam yorug‘likni o‘tkazadi, qalini to‘sadi. Shuning uchun mikroskop ostidagi namuna ham juda yupqa bo‘lishi kerak.

Kim ishlatadi

Laborant namunani juda yupqa qilib tayyorlaydi, o‘simlik biologi hujayralarni ko‘radi, tabiat muzeyidagi xodim ko‘rgazma namunalarini tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Yorug‘ xonada deraza tomonga (quyoshga qaramang) bir varaq qog‘ozni, so‘ng uch qavat qog‘ozni tuting. Qaysi biri yorug‘likni ko‘proq o‘tkazadi?

Namunalar
!Diqqat!
Skalpelni faqat o‘qituvchi ishlatadi. Yod eritmasini o‘qituvchi beradi – uni tatib ko‘rmang.
Mikroskopda piyoz hujayralari g‘isht devoriga o‘xshab zich joylashgan; har birining ichida donador sitoplazma va yumaloq, to‘qroq rangli yadro ko‘rinadi.
✓Maslahat
Qoplag‘ich oynani bir chetidan sekin tushiring – havo pufakchalari qolmaydi.
Agar qoplag‘ich oyna tez tushirilsa, ichida havo pufakchalari qoladi va ular hujayralar bilan adashtirilishi mumkin. Shu sababli oyna chetidan ohista yopiladi.
Sinfda faoliyat

O‘qituvchi bilan piyoz po‘sti preparatini tayyorlang, mikroskopda ko‘ring va daftarga 3–4 ta hujayrani chizing; qismlarini (qobiq, sitoplazma, yadro, vakuola) belgilang. Xulosa yozing: o‘simlik hujayrasining qaysi belgilari ko‘rindi? Xavfsizlik: skalpelni faqat o‘qituvchi ishlatadi; yod eritmasi faqat o‘qituvchi ko‘rsatmasi bilan olinadi, terini va kiyimni bo‘yaydi, tatib ko‘rilmaydi; buyum oynasi sinsa, o‘qituvchiga ayting; ish tugagach qo‘lni sovunlab yuving.

Mashq
1
Piyoz po‘sti preparatini tayyorlash uchun qanday jihozlar kerak?
2
Nima uchun qoplag‘ich oyna ohista, chetidan yopiladi?
3
Mikroskopda piyoz po‘sti hujayralarida qaysi qismlar ko‘rinadi?
4
Nima uchun piyoz po‘sti hujayralarida yashil xloroplast ko‘rinmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzey vitrinasi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →