ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya

Inson va tabiat; maktab hududini kuzatish

Darslar 27–28 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, Z. Tillayeva. Biologiya 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2020
28

7-amaliy mashg‘ulot: maktab hududidagi o‘simlik va hayvonot dunyosining mavsumiy o‘zgarishlarini kuzatish

Darslik: 85–86-betlar
MaqsadKatta yordamida maktab hududidagi o‘simlik va hayvonot dunyosini kuzatadi, ma’lumotlarni jadvalga yozadi va mavsumiy o‘zgarishlar haqida xulosa chiqaradi.
Yangi so‘zlar
mavsumiy o‘zgarish · seasonal changekuzatish daftari · observation notebookdaraxt, buta, o‘t · tree, shrub, herbxulosa · conclusion
Tushuntirish

Bu amaliy mashg‘ulotda maktab hududidagi tirik tabiatni o‘qituvchi bilan birga kuzatamiz. Kuzatish uch qismdan iborat. 1) O‘simliklar: hovlida qanday daraxt, buta va o‘tlar borligini, ulardan qaysilari mevali, qaysilari qishda ham yashil turishini aniqlab, sonini yozing. 2) Hayvonlar: bitta daraxtni tanlab, uning shoxlari va tanasida qanday qushlar va hasharotlar uchrashini uzoqdan kuzating; chumolilar yo‘lini kuzatib, ular nima tashiyotganiga e’tibor bering. Tuproqni faqat kattalar yumshatadi; chiqqan yomg‘ir chuvalchangi tuproqqa ehtiyotkorlik bilan qaytariladi, chunki u tuproqni g‘ovaklashtiradi. 3) Nam joylar: ariq bo‘yidagi suvo‘tlar, soyadagi yo‘sinlar va suvdagi itbaliqlarni faqat uzoqdan, tegmasdan ko‘ring. Kuzatuvlar daftarga jadval ko‘rinishida yoziladi: sana, joy, ob-havo, nima ko‘rdingiz. Kuzda va bahorda kuzatuvlar takrorlansa, mavsumiy o‘zgarishlarni (barg to‘kilishi, gullash, qushlarning kelishi va ketishi) taqqoslash mumkin. Xulosa: tabiatdagi o‘zgarishlar harorat va yorug‘lik kunining uzunligi bilan bog‘liq.

QismNimani kuzatamiz
1) O‘simliklardaraxt, buta, o‘t; qaysi biri meva beradi, qishda yashil qoladi; sonini yozing
2) Hayvonlarbitta daraxtga kelgan qush va hasharotlar; chumoli yo‘li
3) Nam joylarsuvo‘tlar, yo‘sinlar, itbaliqlar – faqat uzoqdan
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bolalar har yili qaldirg‘ochlar qachon kelganini taqvimga yozib bordi. Bir necha yildan keyin ular yillarni solishtirib, bahor qachon erta yoki kech kelganini ko‘rishdi. Sanali yozuvlarsiz bunday taqqoslash mumkin bo‘lmasdi.

Kim ishlatadi

Ornitolog qushlarning kelish va ketish sanalarini yozadi, meteorolog ob-havo ma’lumotlarini yig‘adi, agronom ekin vaqtini rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun osmon rangi va havo sovuq yoki iliqligini bir gap bilan sana qo‘yib yozing; ertaga yana yozib, taqqoslang.

Namunalar
SanaJoyOb-havoNimani ko‘rdik
12.10maktab bog‘iochiq, +16 °Colma daraxtida 3 ta chumchuq, barglar sarg‘aygan
Jadval qatori: «12.10 – maktab bog‘i – ochiq, +16 °C – olma daraxtida 3 ta chumchuq, barglar sarg‘aygan». Shunday yozuvlarni bahorda takrorlab taqqoslash mumkin.
daraxtlarmevali 7mevasiz 1118
Maktab hovlisida 18 ta daraxtdan 7 tasi mevali bo‘lsa, mevasizlari 18 − 7 = 11 ta.
Sinfda faoliyat

O‘qituvchi bilan hovliga chiqib, yuqoridagi tartibda kuzatuv o‘tkazing va jadvalni to‘ldiring. Xavfsizlik: faqat kattalar bilan; notanish o‘simlik, meva va qo‘ziqorinlarni uzmang, tatimang; chumoli uyasi va ari uyalariga tegmang, qushlar uyasiga yaqinlashmang; suv havzasi yaqiniga bormang; belkurakdan faqat kattalar foydalansin; mashg‘ulotdan keyin qo‘lni sovunlab yuving.

Mashq
1
Kuzatuv jadvaliga qanday ma’lumotlar yoziladi?
2
Yomg‘ir chuvalchangi uchrasa, uni nima qilish kerak va nima uchun?
3
Maktab bog‘ida 24 ta daraxt bor, ularning 15 tasi mevali. Mevasizlari nechta?
4
Nima uchun kuzatuvlarni kuz va bahorda takrorlash foydali?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKaram ko‘chatlarini himoya qilishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →