5-amaliy mashg‘ulot: suvarak va asalarining hayot siklini o‘rganish
Hasharotlar rivojlanishida o‘zgarish kuzatiladi. Chala o‘zgarish bilan rivojlanishda ketma-ketlik: tuxum → lichinka → voyaga yetgan hasharot. Bunday rivojlanadiganlarga suvarak, ninachi, chigirtka, termit, qandala kiradi. Suvarak issiq va nam joylarni, ayniqsa ovqat qoldig‘i bor oshxonalarni yoqtiradi; urg‘ochisi tuxumlarini maxsus kapsulaga joylab, yoriq va tirqishlarga yashiradi, lichinka bir necha marta tullab (xitinli po‘stini tashlab), o‘sib, voyaga yetadi. Suvaraklar oziq-ovqatga tegib, kasallik tarqatishi mumkin, shu sababli ovqat yopiq saqlanadi, uy toza tutiladi; zararkunandaga qarshi vositalar bilan faqat kattalar ishlaydi. To‘liq o‘zgarish bilan rivojlanishda ketma-ketlik: tuxum → lichinka → g‘umbak → voyaga yetgan hasharot. Bunday rivojlanishga asalari, pashsha, qo‘ng‘iz, kapalak misol. Ona asalari ishchi asalarilar mumdan yasagan katakchalarga tuxum qo‘yadi, tuxumdan lichinka chiqadi. Ishchi asalarilar lichinkani avval asalari suti bilan, keyin gul changi va asal bilan boqadi. Lichinka g‘umbakka aylanadi va g‘umbakdan yosh asalari chiqadi. Lichinka va voyaga yetgan hasharot ko‘pincha bir-biriga o‘xshamaydi (qurt va kapalak kabi).
Plakat yoki film asosida ikkita sxema chizing: suvarak (tuxum → lichinka → voyaga yetgan) va asalari (tuxum → lichinka → g‘umbak → voyaga yetgan), har bosqichga qisqa izoh yozing. Xavfsizlik: bu mashg‘ulot faqat rasm va film bilan o‘tadi; tirik hasharotlarni ushlamang, asalari uyasi va arilarga yaqinlashmang (chaqishi xavfli, ayniqsa allergiyada); suvarakni yo‘qotish uchun dori ishlatmang.