☰ Mundarija · Ona tili

So‘z tarkibi va qo‘shimchalar

Darslar 13–15 · 3 ta dars · M.E. Toirova (1-qism); D.D. Baynazarova, M.E. Toirova (2- va 4-qism); D.D. Baynazarova (3-qism). Ona tili 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
13

So‘z va so‘z tarkibi

Darslik: 1-qism, 49–51-betlar
MaqsadSo‘z tarkibini bilish: asos, qo‘shimcha va asosdosh so‘zlar.
Yangi so‘zlar
asos · baseqo‘shimcha · suffixasosdosh so‘zlar · words with the same baseso‘z tarkibi · word structure
Tushuntirish

So‘z asos va qo‘shimchalardan tashkil topadi. Asos so‘zning ma’no bildiruvchi asosiy qismi, qo‘shimcha esa asosga qo‘shiladigan qism. Bitta asosdan yasalgan so‘zlar asosdosh so‘zlar deyiladi: gul – gulli, gulsiz, gulchi, gulzor. Asosdosh so‘zlarning ma’nosi bir-biriga yaqin bo‘ladi, lekin ular bir xil so‘z emas.

Namunalar
gul – asos; gulli, gulsiz, gulchi, gulzor – asosdosh so‘zlar.
ish – asos; ishla, ishchi, ishsiz – asosdosh so‘zlar.
Sinfda faoliyat

«Asosdosh zanjiri»: o‘qituvchi asos aytadi, bolalar qo‘shimcha qo‘shib asosdosh so‘zlar hosil qiladi. Eng ko‘p so‘z topgan guruh g‘olib.

Mashq
1
«Paxta» asosidan to‘rtta so‘z hosil qiling.
2
«Mevazor» so‘zining asosini toping.
3
Asosdosh so‘zlarni toping: nur, nurli, kitob, nursiz.