92
Bo‘lishli va bo‘lishsiz fe’llar
Darslik: 4-qism, 46–48-betlar
MaqsadBo‘lishli va bo‘lishsiz fe’llarni farqlash: harakat bajarilganini yoki bajarilmaganini bildirish.
Yangi so‘zlar
bo‘lishli fe’l · affirmative verbbo‘lishsiz fe’l · negative verb-ma · negative suffixemas · is not
Tushuntirish
Harakat bajarilganini bildirgan fe’l bo‘lishli, bajarilmaganini bildirgan fe’l bo‘lishsiz bo‘ladi. Bo‘lishsiz fe’l -ma qo‘shimchasi bilan yasaladi; -ma fe’l asosidan keyin, zamon qo‘shimchasidan oldin keladi: keldi – kelmadi, yozyapti – yozmayapti. Kelasi zamondagi -moqchi bilan emas so‘zi ishlatiladi: kelmoqchi – kelmoqchi emas.
o‘qiasos+mabo‘lishsizlik+dio‘tgan zamon
Qaysi guruhga kiradi?
🚫 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bog‘da «Gulni uzmang» yozuvi bor. Bola yozuvni o‘qib, gullarga tegmadi.
Kim ishlatadi
Bog‘bonlar, qo‘riqchilar
Bugun sinab ko‘ring
Ko‘chada yoki bog‘da biror man etuvchi yozuv bormi, qidirib o‘qing.
Namunalar
Bola uxladi. Bola uxlamadi.
Men suzyapman, sen suzmayapsan.
Sinfda faoliyat
«Ha – yo‘q» o‘yini: o‘qituvchi bo‘lishli gap aytadi (Men yugurdim), bolalar bo‘lishsiz shaklini aytadi (Men yugurmadim).
Mashq
1
Bo‘lishsiz qiling: chizdi.
chizmadi
2
Bo‘lishsiz qiling: o‘qiyapti.
o‘qimayapti
3
Bo‘lishsiz qiling: ishlamoqchi.
ishlamoqchi emas