☰ Mundarija · Ona tili

So‘z tarkibi va qo‘shimchalar

Darslar 13–15 · 3 ta dars · M.E. Toirova (1-qism); D.D. Baynazarova, M.E. Toirova (2- va 4-qism); D.D. Baynazarova (3-qism). Ona tili 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
14

So‘z yasovchi qo‘shimchalar

Darslik: 1-qism, 52–57-betlar
MaqsadSo‘z yasovchi qo‘shimchalarni bilish va ular yordamida yangi so‘z hosil qilish.
Yangi so‘zlar
so‘z yasovchi qo‘shimcha · word-forming suffixyangi so‘z · new wordkitobxon · book lovervatandosh · fellow countryman
Tushuntirish

So‘z yasovchi qo‘shimchalarga -li, -siz, -dosh, -dor, -xon, -chi, -la, -kor kabilar kiradi. Ular asosga qo‘shilib, yangi ma’noli so‘z hosil qiladi. -li va -dor «bor» ma’nosini, -siz «yo‘q» ma’nosini beradi. -chi, -kor, -xon, -dosh odamni bildiradigan so‘z yasaydi. -la ko‘pincha fe’l yasaydi. Yasovchi qo‘shimcha qo‘shilganda so‘zning so‘roq ham o‘zgarishi mumkin: ish (Nima?) – ishla (Nima qil?).

Namunalar
gul + li = gulli; baxt + siz = baxtsiz; hosil + dor = hosildor; baliq + chi = baliqchi.
paxta + kor = paxtakor; sinf + dosh = sinfdosh; kitob + xon = kitobxon; tuz + la = tuzla.
Sinfda faoliyat

«Qo‘shimcha ustaxonasi»: bolalar kartochkadagi asosga mos qo‘shimcha tanlab, yangi so‘z hosil qiladi va uning ma’nosini tushuntiradi.

Mashq
1
Yangi so‘z hosil qiling: ilm + li, nur + siz, yurt + dosh.
2
«Baliqchi» so‘zidagi asos va yasovchi qo‘shimcha:
3
Qaysi so‘zda yasovchi qo‘shimcha bor: bola, rangli, uy?