101
Gap. Gapda tinish belgilarining qo‘llanilishi
Darslik: 4-qism, 70–73-betlar
MaqsadGap nima ekanini va gapda tinish belgilari qanday qo‘yilishini bilish; ega va kesim.
Yangi so‘zlar
gap · sentencetinish belgilari · punctuation marksega · subjectkesim · predicate
Tushuntirish
Tugallangan fikrni bildirgan so‘z yoki so‘zlar birikmasi gap deyiladi. Gap bosh harf bilan boshlanadi, oxirida nuqta (.), so‘roq (?) yoki undov (!) belgisi qo‘yiladi. Sanalgan bir xil so‘zlar orasiga vergul qo‘yiladi: olma, nok, uzum. Gapning bosh bo‘laklari – ega va kesim. Ega kim? nima? so‘rog‘iga, kesim nima qildi? nima qiladi? nima qilmoqchi? so‘roqlariga javob bo‘ladi: Bola o‘qidi. (ega – bola, kesim – o‘qidi.)
Namunalar
Savatda olma, nok, uzum bor. Sen nima yeding? Qanday shirin!
Quyosh chiqdi. – ega: quyosh (nima?); kesim: chiqdi (nima qildi?).
Sinfda faoliyat
«Gap chegarasi»: o‘qituvchi tinish belgisiz matn o‘qiydi, bolalar gapni ohang bilan ajratib, nuqta qo‘yadi.
Mashq
1
Tinish belgilarini qo‘ying: ertalab quyosh chiqdi biz bog‘ga bordik
Ertalab quyosh chiqdi. Biz bog‘ga bordik.
2
Ega va kesimni toping: Bola kuldi.
ega – bola; kesim – kuldi
3
Vergul qo‘ying: Stolda qalam daftar kitob bor.
Stolda qalam, daftar, kitob bor.