31
Tushum kelishigi (2)
Darslik: 2-qism, 29–31-betlar
MaqsadTushum kelishigini boshqa kelishiklardan farqlash va egalik qo‘shimchasi bilan qo‘llash.
Yangi so‘zlar
tushum kelishigi · accusative casefarqlash · to distinguishsug‘ormoq · to watergazeta · newspaper
Tushuntirish
-ni (tushum) va -ning (qaratqich) qo‘shimchalarini adashtirmang: bolani – Kimni? (fe’lga bog‘lanadi), bolaning – Kimning? (otga bog‘lanadi). Egalik qo‘shimchasi olgan otga ham -ni qo‘shiladi: kitobim – kitobimni, kitobing – kitobingni, kitobi – kitobini. Ba’zan aniq bo‘lmagan narsa haqida gapirganda -ni tushib qoladi: Dadam gazeta o‘qiydi.
| -ni (tushum) | -ning (qaratqich) |
|---|---|
| bolani — Kimni? | bolaning — Kimning? |
| fe’lga bog‘lanadi | otga bog‘lanadi |
Qaysi guruhga kiradi?
📣 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola o‘rtog‘iga: «Seni chaqirishdi», dedi. Gapning bir bo‘lagi o‘zgarsa, ma’no ham o‘zgaradi.
Kim ishlatadi
Aktyorlar, diktorlar
Bugun sinab ko‘ring
Bugun «kimni» yoki «kimning» deb bitta savol bering va javobni eshiting.
Namunalar
Men kitobimni o‘qidim. Sen daftaringni berding. U qalamini topdi.
Bolani chaqirdi – Kimni? (tushum). Bolaning kitobi – Kimning? (qaratqich).
Sinfda faoliyat
«-ni yoki -ning?»: o‘qituvchi gap o‘qiydi, bolalar qo‘l ko‘tarib tushum yoki qaratqich ekanini aytadi va so‘roq beradi.
Mashq
1
Kelishikni aniqlang: Ona nonni yopdi. Onaning qo‘li issiq.
nonni – tushum; onaning – qaratqich
2
Egalik bilan tushum shaklini yozing: daftar (men), qalam (sen).
daftarimni, qalamingni
3
«Onamni sevaman» gapidagi onamni so‘zi qaysi kelishikda?
tushum kelishigida (Kimni?)