☰ Mundarija · Ona tili

So‘z tahlili, so‘z turkumlari va ot

Darslar 16–18 · 3 ta dars · M.E. Toirova (1-qism); D.D. Baynazarova, M.E. Toirova (2- va 4-qism); D.D. Baynazarova (3-qism). Ona tili 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
16

Asos va qo‘shimchalarni aniqlash

Darslik: 1-qism, 62–64-betlar
MaqsadSo‘zdagi asos, yasovchi va bog‘lovchi qo‘shimchalarni ketma-ket aniqlash.
Yangi so‘zlar
aniqlash · identifyingtahlil · analysisko‘plik qo‘shimchasi · plural suffixketma-ket · in order
Tushuntirish

So‘zni tahlil qilishda qo‘shimchalarni oxiridan boshlab birma-bir olib tashlaymiz. Avval so‘zlarni bog‘lovchi qo‘shimcha (-ning, -ni, -ga, -da, -dan), keyin ko‘plik qo‘shimchasi (-lar), so‘ng yasovchi qo‘shimcha ajratiladi. Oxirida asos qoladi. Masalan: gulzorlarda – gulzorlar – gulzor – gul. Demak, gul – asos, -zor – yasovchi, -lar – ko‘plik, -da – bog‘lovchi.

Namunalar
baliqchilarning: baliq – asos; -chi – yasovchi; -lar – ko‘plik; -ning – bog‘lovchi.
vatandoshga: vatan – asos; -dosh – yasovchi; -ga – bog‘lovchi.
Sinfda faoliyat

«Qo‘shimchani yech»: har bir guruh doskadagi so‘zni qatlam-qatlam «yechadi» (qo‘shimchalarni birma-bir olib tashlaydi) va natijani yozadi.

Mashq
1
Tahlil qiling: paxtakorni.
2
«Kitobxonlarga» so‘zida nechta qo‘shimcha bor? Ularni ayting.
3
«Gulzorda» so‘zining asosini toping.