16
Asos va qo‘shimchalarni aniqlash
Darslik: 1-qism, 62–64-betlar
MaqsadSo‘zdagi asos, yasovchi va bog‘lovchi qo‘shimchalarni ketma-ket aniqlash.
Yangi so‘zlar
aniqlash · identifyingtahlil · analysisko‘plik qo‘shimchasi · plural suffixketma-ket · in order
Tushuntirish
So‘zni tahlil qilishda qo‘shimchalarni oxiridan boshlab birma-bir olib tashlaymiz. Avval so‘zlarni bog‘lovchi qo‘shimcha (-ning, -ni, -ga, -da, -dan), keyin ko‘plik qo‘shimchasi (-lar), so‘ng yasovchi qo‘shimcha ajratiladi. Oxirida asos qoladi. Masalan: gulzorlarda – gulzorlar – gulzor – gul. Demak, gul – asos, -zor – yasovchi, -lar – ko‘plik, -da – bog‘lovchi.
baliqasos+chiso‘z yasovchi+larko‘plik+ningbog‘lovchi
Qaysi guruhga kiradi?
🧵 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola uzun yozuvni o‘qiy olmay turdi. Uni kichik bo‘laklarga bo‘lgach, osongina o‘qidi.
Kim ishlatadi
Kutubxonachilar, o‘qituvchilar
Bugun sinab ko‘ring
Kitobdagi bitta uzun so‘zni topib, bo‘laklarga bo‘lib o‘qing.
Namunalar
baliqchilarning: baliq – asos; -chi – yasovchi; -lar – ko‘plik; -ning – bog‘lovchi.
vatanasos+doshso‘z yasovchi+gabog‘lovchi
vatandoshga: vatan – asos; -dosh – yasovchi; -ga – bog‘lovchi.Sinfda faoliyat
«Qo‘shimchani yech»: har bir guruh doskadagi so‘zni qatlam-qatlam «yechadi» (qo‘shimchalarni birma-bir olib tashlaydi) va natijani yozadi.
Mashq
1
Tahlil qiling: paxtakorni.
paxta – asos; -kor – yasovchi; -ni – bog‘lovchi
2
«Kitobxonlarga» so‘zida nechta qo‘shimcha bor? Ularni ayting.
3 ta: -xon (yasovchi), -lar (ko‘plik), -ga (bog‘lovchi); asos – kitob.
3
«Gulzorda» so‘zining asosini toping.
gul