103
Gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari
Darslik: 4-qism, 77–79-betlar
MaqsadGaplarni ifoda maqsadiga ko‘ra turlarga ajratish: darak, so‘roq, undov, buyruq.
Yangi so‘zlar
darak gap · statementso‘roq gap · question sentenceundov gap · exclamationbuyruq gap · command
Tushuntirish
Darak gap xabar beradi, oxiriga nuqta qo‘yiladi: Bugun havo issiq. So‘roq gap savol bildiradi, oxiriga so‘roq belgisi qo‘yiladi: Qayerga ketding? Undov (his-hayajon) gap kuchli his bildiradi, oxiriga undov belgisi qo‘yiladi: Qanday go‘zal bahor! Buyruq gap buyuradi yoki iltimos qiladi, ko‘pincha nuqta yoki undov belgisi bilan tugaydi: Darsni boshlang.
| Gap | Belgi | Misol |
|---|---|---|
| darak | . | Bugun havo issiq. |
| so‘roq | ? | Qachon kelasan? |
| undov | ! | Qanday mazali! |
| buyruq | . yoki ! | Sut ich. |
so‘roq gap
so‘raydi; «-mi» yuklamasi, ohang ko‘tariladi
🎭 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola bir gapni xabar, savol va hayrat ohangida aytdi. Ohang o‘zgargach, ma’no ham o‘zgardi.
Kim ishlatadi
Aktyorlar, diktorlar
Bugun sinab ko‘ring
Bir so‘zni darak, so‘roq va hayrat ohangida ayting.
Namunalar
Men sut ichdim. Sut ichdingmi? Qanday mazali sut! Sut ich.
Kitobni stolga qo‘ying. – buyruq gap.
Sinfda faoliyat
«Belgi ko‘taring»: o‘qituvchi gap o‘qiydi, bolalar nuqta, so‘roq yoki undov belgisi kartochkasini ko‘taradi.
Mashq
1
Turini ayting: Bu qaysi kitob?
so‘roq gap
2
Belgi qo‘ying: Qanday zo‘r o‘yin
Qanday zo‘r o‘yin!
3
Bitta buyruq gap yozing.
Masalan: Eshikni yoping.