63
Kapalak
Darslik: 4-qism, 21–25-betlar
MaqsadTabiatdagi mayda jonzotlarga mehr ko‘rsatish; kapalakning rivojlanish bosqichlarini bilish.
Yangi so‘zlar
kapalak · butterflyqurtcha · caterpillarg‘umbak · pupaqanot · wing
Tushuntirish
Kapalak to‘rt bosqichda rivojlanadi: tuxum, qurtcha, g‘umbak va kapalak. Mayda jonzotlar ham tabiat uchun kerak: kapalak gullarni changlatadi. Darslikda Mahmud Murodovning «Kapalak» hikoyasi bor: nomi «Kapalak» bo‘lsa ham, unda aka-ukalar oyog‘i singan chumchuq bolasini davolab, qo‘yib yuborgani haqida gap boradi. Biz hikoyani takrorlamaymiz, o‘z matnimizni o‘qiymiz. Jonzotlarga ozor bermaymiz, ularni ehtiyot bilan kuzatamiz.
Namunalar
«Derazadagi kapalak». Sevinch ertalab deraza oynasida qanotlari bilan to‘qnashib turgan kapalakni ko‘rdi. U sekin kafti bilan kapalakni ushlab, derazani ochdi va bog‘ga qo‘yib yubordi. Kapalak gulning ustiga qo‘ndi. Buvisi: «Kapalak bir paytlar qurtcha bo‘lgan, g‘umbakda uxlagan», — deb tushuntirdi. Sevinch kapalakning qanotiga tegmaslik kerakligini bildi, chunki uning qanotlari juda nozik va oson shikastlanadi. U bog‘ga ko‘proq gul ekishga qaror qildi.
Bosqichlar: tuxum → qurtcha → g‘umbak → kapalak.
Sinfda faoliyat
«Kapalak sikli»: bolalar to‘rt bosqichni rasmlarda ketma-ket joylashtiradi.
Mashq
1
Sevinch kapalakni qayerda ko‘rdi?
Deraza oynasida
2
U kapalakni nima qildi?
Bog‘ga qo‘yib yubordi.
3
Kapalak oldin kim bo‘lgan?
Qurtcha
4
Kapalakning qanotiga nega tegmaslik kerak?
Qanotlari juda nozik, oson shikastlanadi.
5
Kapalak rivojlanishining 4 bosqichini ayting.
Tuxum, qurtcha, g‘umbak, kapalak