☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Rang-barang olam va tovushlar

Darslar 54–55 · 2 ta dars · O.E. Tigay, Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 2-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, 2023; O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 2-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, 2023
55

Atrofimizdagi tovushlar

Darslik: 2-qism, 95–98-betlar
MaqsadTovush tebranishdan paydo bo‘lishini, tovush qanday qulog‘imizga yetishini va tovushning baland-pastligi hamda kuchini bilish.
Yangi so‘zlar
tebranish · vibrationtovush manbayi · sound sourceshovqin · noisequloq pardasi · eardrum
Tushuntirish

Tovush — quloq eshitadigan ovoz. U juda tez tebranishlardan paydo bo‘ladi. Tovush manbayi — juda tez tebranayotgan jism: gitara simi, ovoz paychalari, qanotini qoqayotgan chivin. Tebranish havoni tebratadi, tovush to‘lqinlari havo orqali tarqalib, quloqqa yetadi. Quloq pardasi tebranadi — biz tovushni eshitamiz. Tebranish kuchli bo‘lsa, tovush kuchli, kuchsiz bo‘lsa — kuchsiz bo‘ladi. Jism juda tez tebransa, tovush baland, sekin tebransa — past. Bir nechta tovushning tartibsiz eshitilishi shovqin deyiladi; kuchli shovqin qulog‘imizga zarar qiladi.

Namunalar
Qalin gitara simi past, ingichka sim baland ovoz chiqaradi.
Chivin g‘ing‘illaydi, chunki qanotini juda tez qoqadi.
Sinfda faoliyat

Tajribalar: 1) Qo‘lingizni bo‘yningizga qo‘yib «a-a-a» deb ayting: tebranishni sezasiz. 2) Chizg‘ichning bir uchini stol chetiga bosib, ikkinchi uchini chertib tebrating. Chizg‘ich uchini qisqartirsangiz, tovush balandlashadimi? 3) Qutiga rezinkani tortib, chertib ko‘ring: tarang rezinka — baland tovush. Xavfsizlik: kuchli ovozni quloq yonida chiqarmang, tovushni juda baland qilmang.

Mashq
1
Tovush nimadan paydo bo‘ladi?
2
Tovush qulog‘imizga qanday yetib keladi?
3
Qaysi tovush baland: tez tebranganida yoki sekin tebranganida?