Dunyo tomonlari
Dalada yoki tepalikda tursak, yer bilan osmon uchrashgandek ko‘ringan chiziqni ko‘ramiz. Bu gorizont, ya’ni ufq chizig‘i. Unga yetib bo‘lmaydi: yaqinlashsak, u uzoqlashaveradi. Dunyoning to‘rt asosiy tomoni bor: shimol, janub, sharq, g‘arb. Quyosh sharqdan chiqadi va g‘arbga botadi. Yuzingiz shimolga qarasa, orqangiz janub, o‘ng tomoningiz sharq, chap tomoningiz g‘arb bo‘ladi. Kompasning strelkasi doim shimolni ko‘rsatadi, chunki u magnitli.
Tajriba «O‘z kompasimni yasayman»: kattalar bilan birga tikuvchilik ignasini magnit bilan bir tomonga 30 marta ishqalang. Ignani probka yoki ko‘pik bo‘lakchasiga ko‘ndalang qilib o‘tkazib, idishdagi suvga qo‘ying. Igna asta burilib, shimol–janub chiziqqa yo‘naladi. Haqiqiy kompas bilan solishtiring. Xavfsizlik: ignani faqat kattalar tutadi; magnitni telefon va kartadan uzoq tuting.