ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Qo‘shma so‘zlar imlosi. Tabrik va hamdardlik

Darslar 6–7 · 2 ta dars · B. Mengliyev, Sh. Toshmirzayeva, S. Atoyeva, S. Majidova. Ona tili 11-sinf, 2-qism. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
6

Qo‘shib yoziladimi, ajratib?

Darslik: 2-qism, 19–22-betlar
MaqsadQo‘shma, juft va takroriy so‘zlarning qo‘shib, ajratib yoki defis bilan yozilishini to‘g‘ri belgilash.
Yangi so‘zlar
qo‘shma so‘z · compound wordjuft so‘z · paired wordtakroriy so‘z · repeated worddefis · hyphen
Tushuntirish

Qo‘shma so‘z ikki yoki undan ortiq so‘zdan yasalib, bitta tushunchani bildiradi. Qismlari yaxlit ma’no kasb etgan va bitta urg‘u bilan aytiladigan qo‘shma so‘zlar qo‘shib yoziladi: ko‘zoynak, tilshunos, sutemizuvchi. Qismlari hali o‘z ma’nosi va urg‘usini saqlagan birikmalar ajratib yoziladi: ta’mir qilmoq, sotib olmoq, Sirdaryo viloyati. Juft so‘zlar (ota-ona, katta-kichik) va takroriy so‘zlar (ketma-ket, yuzma-yuz) defis bilan yoziladi. Fe’lga qo‘shilgan -(a)ver yordamchisi bilan hosil bo‘lgan shakl qo‘shib yoziladi (yozaverdi), yozib berdi kabi shakllar esa ajratib yoziladi. Avto-, foto-, video-, eko-, mini-, bio- kabi qismlar bilan yasalgan so‘zlar odatda qo‘shib yoziladi (avtoturargoh, ekotizim). Shubhali hollarda imlo lug‘ati hal qiladi.

YozilishiMisolSababi
qo‘shibbelbog‘, oshxonabitta tushuncha, bitta urg‘u
ajratibolib kelmoqikki so‘z
defisko‘cha-ko‘y, sekin-sekinjuft, takroriy
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfning sertifikat matnini tayyorlayotgan o‘quvchi ikki so‘zli nomni birga yozish yoki ajratish kerakligini imlo lug‘atidan tekshirdi. Matn birinchi yozilishdayoq to‘g‘ri chiqdi.

Kim ishlatadi

Bosmaxona maketchilari, yozuv tayyorlovchilar va imlo lug‘ati tuzuvchilari so‘zlarning birga, ajratib yoki defis bilan yozilishini tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun uchragan ikki so‘zli birikmaning birga, ajratib yoki defis bilan yozilishini taxmin qilib, keyin lug‘atdan tekshiring.

Namunalar
Ko‘zoynak (qo‘shib: bitta tushuncha, bitta urg‘u) – sotib olmoq (ajratib: ikki so‘z, har birining o‘z ma’nosi).
Defis bilan: ota-ona, ketma-ket, navbatma-navbat. Qo‘shib: videoroliq, mikroavtobus, ekotizim.
Sinfda faoliyat

«Imlo hakami»: ikki jamoa kartochkadagi birikmalarni «qo‘shib», «ajratib» yoki «defis bilan» ustunlariga joylaydi, so‘ng imlo lug‘ati bilan tekshiradi.

Mashq
1
Qo‘shma so‘z qachon qo‘shib, qachon ajratib yoziladi?
2
Ikki ustunga ajrating: ko‘zoynak, sotib olmoq, sutemizuvchi, yordam bermoq, tilshunos, e’tibor bermoq.
3
Xatoni tuzating: hechnarsa, harkuni, o‘ttizbesh.
4
Nega «sotib olmoq» ajratib, «yozaverdi» esa qo‘shib yoziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYulduz kuzatish kechasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →