Qo‘shib yoziladimi, ajratib?
Qo‘shma so‘z ikki yoki undan ortiq so‘zdan yasalib, bitta tushunchani bildiradi. Qismlari yaxlit ma’no kasb etgan va bitta urg‘u bilan aytiladigan qo‘shma so‘zlar qo‘shib yoziladi: ko‘zoynak, tilshunos, sutemizuvchi. Qismlari hali o‘z ma’nosi va urg‘usini saqlagan birikmalar ajratib yoziladi: ta’mir qilmoq, sotib olmoq, Sirdaryo viloyati. Juft so‘zlar (ota-ona, katta-kichik) va takroriy so‘zlar (ketma-ket, yuzma-yuz) defis bilan yoziladi. Fe’lga qo‘shilgan -(a)ver yordamchisi bilan hosil bo‘lgan shakl qo‘shib yoziladi (yozaverdi), yozib berdi kabi shakllar esa ajratib yoziladi. Avto-, foto-, video-, eko-, mini-, bio- kabi qismlar bilan yasalgan so‘zlar odatda qo‘shib yoziladi (avtoturargoh, ekotizim). Shubhali hollarda imlo lug‘ati hal qiladi.
| Yozilishi | Misol | Sababi |
|---|---|---|
| qo‘shib | belbog‘, oshxona | bitta tushuncha, bitta urg‘u |
| ajratib | olib kelmoq | ikki so‘z |
| defis | ko‘cha-ko‘y, sekin-sekin | juft, takroriy |
Sinfning sertifikat matnini tayyorlayotgan o‘quvchi ikki so‘zli nomni birga yozish yoki ajratish kerakligini imlo lug‘atidan tekshirdi. Matn birinchi yozilishdayoq to‘g‘ri chiqdi.
Bosmaxona maketchilari, yozuv tayyorlovchilar va imlo lug‘ati tuzuvchilari so‘zlarning birga, ajratib yoki defis bilan yozilishini tekshiradi.
Bugun uchragan ikki so‘zli birikmaning birga, ajratib yoki defis bilan yozilishini taxmin qilib, keyin lug‘atdan tekshiring.
«Imlo hakami»: ikki jamoa kartochkadagi birikmalarni «qo‘shib», «ajratib» yoki «defis bilan» ustunlariga joylaydi, so‘ng imlo lug‘ati bilan tekshiradi.