ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ortiqcha qo‘shimchalar. Qo‘shimchalar tanlovi

Darslar 17–18 · 2 ta dars · B. Mengliyev, Sh. Toshmirzayeva, S. Atoyeva, S. Majidova. Ona tili 11-sinf, 2-qism. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
17

Ortiqcha qo‘shimchalar

Darslik: 2-qism, 59–62-betlar
MaqsadNutqda ortiqcha qo‘llangan qo‘shimchalarni aniqlash va matnni tahrir qilib, nutqiy tejamkorlikka rioya qilish.
Yangi so‘zlar
ortiqcha qo‘shimcha · redundant suffixko‘plik qo‘shimchasi · plural suffixnutqiy tejamkorlik · economy of speechtahrir · editing
Tushuntirish

Qo‘shimcha fikrni aniqlashtirish uchun kerak; ma’noni takrorlayotgan qo‘shimcha esa hech narsa qo‘shmaydi, faqat gapni og‘irlashtiradi. Eng ko‘p uchraydigan xatolar quyidagilar. Birinchidan, son yoki miqdor so‘zidan keyin ko‘plik qo‘shimchasi: yigirma talaba, bir necha mehmon, har bir o‘quvchi (yigirma talabalar, har bir o‘quvchilar xato). Ammo ko‘plab, barcha, hamma, ko‘pchilik so‘zlari ko‘plikdagi ot bilan keladi: ko‘plab odamlar, barcha o‘quvchilar. Ikkinchidan, ikki marta qo‘llangan ko‘plik yoki egalik qo‘shimchasi. Uchinchidan, daraja qo‘shimchasi bilan «eng» so‘zi: «eng yaxshiroq» emas, eng yaxshi. To‘rtinchidan, fe’l shaklidagi takror: o‘rganilib kelinmoqda o‘rniga o‘rganilib kelmoqda. Beshinchidan, raqam bilan tartib son qo‘shimchasi: 5-inchi sinf emas, 5-sinf. Mumtoz she’riyatda ritm talabiga ko‘ra qisqargan yoki qadimiy shakllar uchrashi mumkin; bu she’riy erkinlik, uni oddiy nutqqa ko‘chirib bo‘lmaydi.

OrtiqchaTuzatilganXato
o‘nta kitoblaro‘nta kitobsondan keyin -lar
eng balandroqeng balandikki daraja
3-inchi qavat3-qavatraqamdan keyin -inchi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qisqa xabar yuborishdan oldin o‘quvchi uni qayta o‘qib, ortiqcha qo‘shimchalarni olib tashladi. Xabar aniq va qisqa bo‘ldi, o‘qigan odam darrov tushundi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar, korrektorlar va sarlavha yozuvchilar matndagi ortiqcha qo‘shimchalarni qisqartiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yozib qo‘ygan bitta gapingizni qayta o‘qib, har bir qo‘shimchaning kerak yoki kerak emasligini tekshirib ko‘ring.

Namunalar
Tahrir: «Yigirma talabalar va har bir o‘quvchilar eng yaxshiroq natijaga intildi» → «Yigirma talaba va har bir o‘quvchi eng yaxshi natijaga intildi».
To‘g‘ri: ko‘plab odamlar, barcha o‘quvchilar (ko‘plik bilan). Xato: 7-inchi sinf; to‘g‘ri: 7-sinf yoki yettinchi sinf.
Sinfda faoliyat

«Tahrirchi»: jamoalar ortiqcha qo‘shimchalarga to‘la 5 qatorli matnni tahrir qiladi; eng ixcham va to‘g‘ri variant g‘olib bo‘ladi.

Mashq
1
Ortiqcha qo‘shimchaning 3 turini ayting.
2
Tuzating: yigirma talabalar, bir necha mehmonlar, har bir o‘quvchilar.
3
Tuzating: «eng yaxshiroq natija», «7-inchi sinfda o‘qiydi».
4
Nega «ko‘plab odamlar» to‘g‘ri, «yigirma odamlar» esa xato?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli8-mart tabrigi uchun faylHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →