Evfemizm va disfemizmlar

Noxush yoki nozik tushunchani muloyim, ko‘ngilga tegmaydigan so‘z bilan almashtirib aytish evfemizm deyiladi (yunoncha eu – «yaxshi», phemi – «gapiraman», ya’ni «yaxshi gapirish»). Uning teskarisi disfemizm (yunoncha dys – «yomon») bo‘lib, bunda tushuncha ataylab qo‘pol yoki bo‘rttirilgan salbiy ifoda bilan beriladi. Ikkisining o‘rtasida betaraf ifoda turadi. Masalan, o‘lim haqida «ko‘z yumdi» evfemizm, «o‘ldi» betaraf ifoda, «yer tishladi» esa disfemizm. Muvaffaqiyatsizlik uchun «natija umidimizdagidek bo‘lmadi» yumshoq, «natija yomon bo‘ldi» betaraf, «ish chippakka chiqdi» yoki «pachavasi chiqdi» kabi so‘zlashuv ifodalari esa kuchli salbiy ohangli. Evfemizmni o‘rinli ishlatish madaniyat belgisi, disfemizmni tez-tez qo‘llash esa nutq saviyasi pastligini ko‘rsatadi; ammo evfemizmni haddan tashqari ko‘paytirish haqiqatni xiralashtiradi va sun’iy eshitiladi.