ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Maqolni o‘rinli qo‘llash

Darslar 15 · 1 ta dars · B. Mengliyev, Sh. Toshmirzayeva, S. Atoyeva, S. Majidova. Ona tili 11-sinf, 2-qism. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
15

Maqolni o‘rinli qo‘llash

Darslik: 2-qism, 51–54-betlar
MaqsadMaqolning til birligi sifatidagi xususiyatlarini bilish va uni nutq vaziyatiga mos, o‘rinli qo‘llash.
Yangi so‘zlar
maqol · proverbhikmatli so‘z · wise sayingnutq vaziyati · speech situationsinonim maqollar · synonymous proverbs
Tushuntirish

Maqol – xalq og‘zaki ijodining ixcham janri, ayni paytda tilning tayyor birligi: tugal fikrli hikmatli gap. U tayyor holda ishlatiladi, tarkibi o‘zgartirilmaydi. Maqol muayyan hayotiy vaziyatni ifodalagani uchun maqollar ba’zan bir-biriga zid ko‘rinadi: «Temirni qizig‘ida bos» tez harakatga undasa, «Yetti o‘lchab, bir kes» ehtiyotkorlikka chaqiradi; ikkalasi ham o‘z o‘rnida to‘g‘ri. Nutqda maqol xulosa chiqarish, fikrni asoslash yoki nasihatni kuchaytirish uchun keltiriladi, ba’zan esa tanqidni yumshatib, evfemizm o‘rnida keladi. Maqol ko‘chirma gap kabi qo‘shtirnoqqa olinadi: «Yetti o‘lchab, bir kes», – dedi ustoz yoki Ustoz dedi: «Yetti o‘lchab, bir kes». Vaziyatga mos kelmaydigan yoki ortiqcha ko‘p maqol nutqni sun’iy qiladi.

MaqolQachon
Mehnatning tagi – rohat.mehnatga undash kerak bo‘lganda
Sabr tagi – sariq oltin.sabrga chaqirish kerak bo‘lganda
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Guruh ishida kelishmovchilik chiqqanda bir o‘quvchi mos maqolni muloyim eslatdi. Hech kim xafa bo‘lmadi va ish davom etdi.

Kim ishlatadi

Notiqlar, o‘qituvchilar, oqsoqollar va reklama yozuvchilari maqollarni fikrni ixcham va ta’sirli aytish uchun ishlatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi bir vaziyatni eslab, unga mos maqolni topishga urinib ko‘ring va shu maqol boshqa vaziyatga ham mosmi, o‘ylang.

Namunalar
Sardor loyihani boshlashdan oldin jamoasi bilan uzoq maslahatlashdi: «Yetti o‘lchab, bir kes», degan edi bobosi. Ish qizigach esa vaqtni boy bermaslik uchun: «Temirni qizig‘ida bos», dedi.
Evfemizm vazifasi: do‘stga to‘g‘ridan-to‘g‘ri «Isrofgarchilik qilyapsan» demasdan: «Ko‘rpangga qarab oyoq uzat, do‘stim», deyish yumshoqroq.
Sinfda faoliyat

«Maqol – vaziyat»: sinf ikki jamoaga bo‘linadi; bir jamoa vaziyat tasvirini o‘qiydi, ikkinchisi mos maqolni topadi va nega mos ekanini izohlaydi.

Mashq
1
Maqolning til birligi sifatidagi asosiy xususiyatlarini ayting.
2
Vaziyatga mos maqolni toping: «Jamoadagilar birgalikda ishlamasa, natija chiqmaydi».
3
Maqolni oddiy gap bilan almashtiring: «Akam xarid qilishda «Ko‘rpangga qarab oyoq uzat» maqolini eslab, kutdi».
4
Nega bir-biriga zid ko‘ringan ikki maqol ham to‘g‘ri bo‘lishi mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliZarinaning shikoyat xatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →