ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

II fasl mustahkamlash. Eskirgan so‘zlar

Darslar 12–13 · 2 ta dars · B. Mengliyev, Sh. Toshmirzayeva, S. Atoyeva, S. Majidova. Ona tili 11-sinf, 2-qism. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
12

Mustahkamlash darsi

Darslik: 2-qism, 42–45-betlar
MaqsadII fasl bo‘yicha bilimlarni umumlashtirish: so‘z tanlash, tabu, evfemizm va olmosh uslubiyatini bitta vaziyat tahlilida qo‘llash.
Yangi so‘zlar
shartli belgi (kod nomi) · code namenutq vaziyati · speech situationso‘z tanlash · word choiceme’yor · norm
Tushuntirish

Bu darsda so‘z qo‘llash me’yorlari bitta tekshiruv ketma-ketligiga jamlanadi. Avval nutq vaziyati aniqlanadi: kim kimga, qayerda va nima uchun gapirmoqda. Keyin so‘zlar ma’nosi, uslubi va birikuvi bo‘yicha tekshiriladi (o‘rinli yoki noo‘rin). So‘ng mavzu nozikmi, degan savol beriladi: nozik bo‘lsa, tabu hisobga olinib, yumshoq ifoda yoki evfemizm tanlanadi, lekin haddan oshirilmaydi. Oxirida olmoshlar ko‘rib chiqiladi: ortiqchasi tushiriladi, hurmat kerak bo‘lsa siz, ular, o‘zlari shakllari qo‘llanadi. Maxfiylik yoki qisqalik zarur joylarda shartli belgilar (kod nomlari) ishlatiladi: dispetcher, harbiy yoki qutqaruv aloqasida shaxs va joy nomlari kod bilan almashtiriladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mehmon kelgan sinfda o‘quvchi avval kim bilan, qayerda va nima uchun gaplashayotganini o‘yladi, so‘ng so‘zlari ohangini mehmonga moslab tanladi. Mehmon samimiy qabuldan mamnun ketdi.

Kim ishlatadi

Mehmonxona xodimlari, tadbir boshlovchilari va ish yurituvchilar so‘z tanlashda vaziyatni avvalo o‘ylaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun suhbatdan oldin «kim bilan, qayerda, nima uchun» degan uch savolni o‘zingizga bering va so‘z tanlovingiz o‘zgarishini kuzating.

Namunalar
Tahlil: «– Hoy, Karim, sen kecha nega kelmading? – Men betob bo‘lib qoldim, men tuzalgach kelaman». Ustozga aytilsa: «– Karim, kecha nega kelmadingiz? – Betob bo‘lib qoldim, tuzalgach kelaman, ustoz».
Kod nomi: dispetcher radioda «Bahor-1» deb murojaat qiladi, «Bahor-1» ning haqiqiy nomi esa ochiq aytilmaydi.
Sinfda faoliyat

«To‘rt tekshiruv»: guruhlar berilgan suhbatni vaziyat, so‘z tanlash, tabu/evfemizm va olmosh bo‘yicha to‘rt bosqichda tahlil qiladi va tuzatilgan variantni o‘qib beradi.

Mashq
1
II fasldagi tekshiruv ketma-ketligini sanang.
2
Qaysi ifoda evfemizm, qaysi betaraf, qaysi disfemizm: ko‘z yumdi, o‘ldi, yer tishladi? Qaysi asos tabuga mos?
3
Tuzating: «Hoy, domla, sen meni tushunmading, men senga men aytganimni takrorlayman».
4
Nega dispetcherlik aloqasida shartli belgilar ishlatiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMalikaning motivatsion xatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →