ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Olmoshlar uslubiyati

Darslar 11 · 1 ta dars · B. Mengliyev, Sh. Toshmirzayeva, S. Atoyeva, S. Majidova. Ona tili 11-sinf, 2-qism. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
11

Olmoshlar uslubiyati

Darslik: 2-qism, 38–41-betlar
MaqsadOlmoshlarning uslubiy vazifalarini (ta’kid, kamtarlik, hurmat, yashirish) ajratish va ortiqcha olmosh qo‘llashdan qochish.
Yangi so‘zlar
kishilik olmoshi · personal pronounta’kid · emphasishurmat shakli · honorific formkesim · predicate
Tushuntirish

O‘zbek tilida shaxs va son kesim tarkibidagi qo‘shimcha orqali ham anglashiladi (bordim, bordingiz), shu sabab so‘zlashuvda men, sen, u olmoshlari faqat ta’kid kerak bo‘lganda ishlatiladi: «Men emas, Sardor yozdi». Uzluksiz men deyish manmanlik tuyg‘usini uyg‘otadi; biz olmoshi esa kamtarlikni bildiradi yoki muallif nutqida «bizningcha», «fikrimizcha» tarzida keladi. Siz olmoshi hurmat ifodasi bo‘lib, rasmiy xatlarda bosh harf bilan yozilishi mumkin (Sizga). Kattaga nisbatan ular va o‘zlari olmoshlari ham yakka kishiga hurmat bilan qo‘llanadi: «Bobom keldilar, o‘zlari sizni so‘rayaptilar». Ba’zan ism aytilmay, olmosh evfemizm vazifasini o‘taydi. Badiiy matnda kishilik olmoshlarining ortiqcha takrori uslubni bo‘shashtiradi.

GapIzoh
Men bugun men erta turdim.ortiqcha olmosh
Bugun erta turdim.shaxs kesimdan ma’lum
Gulni men sug‘ordim, singlim emas.ta’kid: olmosh o‘rinli
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kichik yig‘ilishda bir o‘quvchi har gapini olmosh bilan boshlamadi, shaxsni faqat kerak joyda aytdi. Tinglovchilar uning fikrini oson esladi.

Kim ishlatadi

Notiqlar, diktorlar va kotiblar olmoshni faqat kerakli joyda ishlatib, nutqni ixcham qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun kunni 4-5 gapda aytib bering: olmoshni faqat kerak bo‘lganda ishlatib, qolgan joyda tushirib qoldiring va gap qanchalik yengillashganini ko‘ring.

Namunalar
Ortiqcha olmosh: «Men kecha men kutubxonaga bordim» → «Kecha kutubxonaga bordim». Ta’kid kerak bo‘lsa: «Kutubxonaga men bordim, u emas».
Hurmat: «Direktorimiz hozir majlisda, ular tushlikdan keyin qabul qiladilar».
Sinfda faoliyat

«Olmoshni tejang»: jamoalar 10 ta ortiqcha olmosh qatnashgan kichik matnni ixchamlashtiradi; ma’no buzilmagan eng qisqa variant yutadi.

Mashq
1
Nega so‘zlashuvda men, sen olmoshlari ko‘pincha tushiriladi?
2
Ixchamlang: «U ertalab turdi. U yuvindi. U maktabga ketdi».
3
Qaysi gap kattaga hurmatni bildiradi: A) «Bobom keldi», B) «Bobom keldilar»?
4
Nega «men» so‘zini ketma-ket ko‘p takrorlash yoqimsiz eshitiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliZarinaning birinchi daromadiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →