Tasviriy ifoda – ko‘tarinki nutq vositasi
Tasviriy ifoda narsa yoki voqeani to‘g‘ridan-to‘g‘ri nomlamay, uning bo‘yoqdor, obrazli ta’rifi bilan ataydigan birikmadir: paxta o‘rniga «oq oltin», neft o‘rniga «qora oltin», o‘rmonlar o‘rniga «yer yuzining o‘pkasi». Ma’lumot jihatidan u oddiy nomdan ortiq narsa bermaydi, lekin unga his-tuyg‘u va baho qo‘shadi. Shuning uchun uni har qanday matnda ishlatib bo‘lmaydi: gazeta maqolasi, badiiy asar va tantanali nutqda u o‘rinli, ilmiy, rasmiy va ish qog‘ozlarida esa noo‘rin, chunki bu yerda aniq nom talab qilinadi. Bunday ifodalar ham omonim bo‘lishi mumkin: kontekst qaysi narsa nazarda tutilganini ko‘rsatadi (masalan, «qora oltin» ko‘pincha neft, ba’zan ko‘mir). Bir xil ifodani ko‘p takrorlash uni shablonga aylantiradi va ta’sirini kamaytiradi.
| Oddiy | Tasviriy ifoda |
|---|---|
| samolyot | po‘lat qush |
| kitob | bilim xazinasi |
| Quyosh | olam chirog‘i |
Sinf devoriy gazetasi uchun yozilgan maqolada obrazli ifoda o‘quvchilar e’tiborini tortdi, o‘sha o‘quvchi maktabga topshirgan hisobotda esa aniq nomni yozdi. Ikkala matn ham o‘z o‘rnida to‘g‘ri chiqdi.
Jurnalistlar, shoirlar va reklama mualliflari tasviriy ifodani ishlatadi; rasmiy hujjat yozuvchilari esa aniq nom yozadi.
Bitta oddiy narsa uchun o‘zingizning obrazli nomingizni o‘ylab toping va shu nom ilmiy matnda ham o‘rinli bo‘ladimi, o‘ylab ko‘ring.
«Nomni toping»: bir jamoa tasviriy ifodani aytadi, ikkinchisi uning to‘g‘ridan-to‘g‘ri nomini topadi; so‘ng rollar almashadi (6–8 ifoda).