Darslar 24 · 1 ta dars · B. Mengliyev, Sh. Toshmirzayeva, S. Atoyeva, S. Majidova. Ona tili 11-sinf, 2-qism. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
24
Yil davomida o‘tilganlarni takrorlash
Darslik: 2-qism, 91–93-betlar
MaqsadYil davomida o‘tilgan me’yorlarni (talaffuz, imlo, so‘z qo‘llash, barqaror birikmalar, grammatika, tinish belgilari, ish qog‘ozlari) umumlashtirish va test hamda matn tahririda qo‘llash.
Yil davomida madaniy nutqning to‘rt qatlami o‘rganildi. Birinchi fasl talaffuz va imlo me’yorlari: o‘zgaruvchi unli va undoshlar, urg‘u, qo‘shma so‘zlar imlosi, tabrik va hamdardlik matnlari. Ikkinchi fasl so‘z qo‘llash me’yorlari: o‘rinli so‘z tanlash, tabu, evfemizm va disfemizm, olmosh uslubiyati, eskirgan so‘zlar. Uchinchi fasl barqaror birikmalar: ibora, maqol va tasviriy ifoda. To‘rtinchi fasl grammatik va punktuatsion me’yorlar: ortiqcha qo‘shimcha, qo‘shimchalar tanlovi, shakl va mazmun mosligi, tinish belgilari, matn tahlili va ish qog‘ozlari. Test va tahrir ishida quyidagi tartib qulay: avval yozilish va talaffuz, keyin so‘z tanlash va barqaror birikmalar, so‘ng qo‘shimcha va gap qurilishi, oxirida tinish belgisi. Shubha tug‘ilganda izohli, imlo va talaffuz lug‘atlariga murojaat qilish – madaniy nutq egasining odati.
Namunalar
Test namunasi: Qaysi qatordagi barcha so‘z to‘g‘ri yozilgan? A) har bir, hech qachon, o‘n besh; B) harbir, hechqachon, o‘nbesh; C) har bir, hechqachon, o‘n besh; D) harbir, hech qachon, o‘nbesh. Javob: A.
Bir jumla – bir necha qatlam: «Yigirma o‘quvchi eng yaxshi natija ko‘rsatdi. Ustoz dedi: „Barakalla!“» – imlo (o‘quvchi), qo‘shimcha (yigirma o‘quvchi – birlikda; eng yaxshi – -roq yo‘q), tinish belgisi (ikki nuqta va qo‘shtirnoq).
Sinfda faoliyat
«Yil blitsi»: sinf to‘rt guruhga bo‘linadi; har bir guruh bitta faslning 5 ta savolini tayyorlab, boshqalarga beradi; to‘g‘ri javoblar ball bilan sanaladi.
Mashq
1
To‘rt faslning nomini va asosiy mavzusini ayting.
I – talaffuz va imlo; II – so‘z qo‘llash; III – barqaror birikmalar; IV – grammatik va punktuatsion me’yorlar, ish qog‘ozlari.
2
Qaysi qatordagi so‘zlar to‘g‘ri yozilgan: A) poyezd, obyekt, tonna; B) poezd, obekt, tona?
A.
3
Tahrir qiling: «Yigirma o‘quvchilar eng yaxshiroq natija ko‘rsatdi ustoz dedi Rahmat».
«Yigirma o‘quvchi eng yaxshi natija ko‘rsatdi. Ustoz dedi: „Rahmat“.»
4
Nega tilda me’yor kerak? Uch jumlada izohlang.
Me’yor tilni yagona va tushunarli saqlaydi; bir-birimizni xatosiz tushunishga yordam beradi; nutq madaniyati va ishonchli yozma aloqaning asosi bo‘ladi.