2
Boshqaruv va harbiy tizim
maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 7-sinf, V bob (boshqaruv, qo‘shin)
Maqsad: Boshqaruv tuzilishini va qo‘shin birliklarini tartib bilan bilish.
Qoida va g‘oya
Davlat boshida sohibqiron turdi. Yirik masalalar kengashda (Oliy kengash) ko‘rilgan, bunda amirlar, vazirlar va din arboblari qatnashgan. Ma’muriy ishlarni devonlar yuritgan, viloyatlarni Temur yaqinlari va shahzodalar boshqargan. Temur tuzuklari nomi bilan mashhur yig‘indida davlat boshqaruvi va harbiy ish qoidalari bayon qilingan. Temurning shiori deb ‘Kuch — adolatda’ jumlasi keltiriladi. Qo‘shin o‘nlik hisobiga qurilgan: o‘nlik, yuzlik, minglik va tuman (o‘n ming kishilik birlik). Qo‘shin otliq va piyodadan iborat, qat’iy intizomga ega edi. Harbiy hiyla, razvedka va qamal texnikasi keng qo‘llangan. Soliqlar xiroj va boshqa yig‘imlar edi; Temur obodonchilik va savdoga ahamiyat berdi.
Namunaviy masalalar
Tuman necha kishilik birlik?
Yechim: Tuman — qo‘shinning eng katta birligi.
Javob: 10 000 kishilik
Yechim: Tuman — qo‘shinning eng katta birligi.
Javob: 10 000 kishilik
Harbiy birliklarni kichikdan kattaga tartiblang.
Yechim: O‘nlik → yuzlik → minglik → tuman.
Javob: O‘nlik, yuzlik, minglik, tuman
Yechim: O‘nlik → yuzlik → minglik → tuman.
Javob: O‘nlik, yuzlik, minglik, tuman
‘Temur tuzuklari’ nima haqida?
Yechim: Davlat boshqaruvi va harbiy ish qoidalari bayoni.
Javob: Boshqaruv va harbiy ish qoidalari
Yechim: Davlat boshqaruvi va harbiy ish qoidalari bayoni.
Javob: Boshqaruv va harbiy ish qoidalari
Tipik xatolar
- Tumanni 1000 kishilik deb o‘ylash: tuman — 10 000.
- Temur tuzuklarini Temurning shaxsiy qo‘l yozmasi deb ishonish: asar tuzuklar tarzida bayon qilingan manba.
Mashq
1
Davlatda hokimiyat boshida kim turgan?
Sohibqiron
2
Qo‘shin qanday hisobga asoslangan?
O‘nlik hisobiga
3
Temur shiori deb nimani keltirishadi?
‘Kuch — adolatda’
4
Qo‘shin qanday qismlardan iborat edi?
Otliq va piyoda