☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Mo‘g‘ul istilosi, Jaloliddin Manguberdi va ilmiy-madaniy meros

7-hafta · blok 1.2 · 3 dars
2

Jaloliddin Manguberdi va Chig‘atoy ulusi

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 7-sinf, IV bob (Jaloliddin, Chig‘atoy ulusi)
Maqsad: Jaloliddin kurashi, Chig‘atoy ulusi tuzilishi va xalq harakatini aytib berish.
Qoida va g‘oya

Jaloliddin Manguberdi — Alouddin Muhammadning o‘g‘li. U mo‘g‘ullarga qarshi kurashni davom ettirdi. 1221-yilda Parvon jangida mo‘g‘ullarni yengdi. Shu yili Sind (Hind) daryosi bo‘yida kuchlar teng bo‘lmagan jangda mag‘lub bo‘ldi, ammo taslim bo‘lmadi. U 1231-yilda vafot etdi. Uning jasorati xalq xotirasida saqlanib qoldi. Chingizxon 1227-yilda vafot etgach, imperiya o‘g‘illari o‘rtasida bo‘lindi. Movarounnahr Chig‘atoy ulusiga kirdi. Mahalliy ishlarni Mahmud Yalavoch va uning o‘g‘li Mas’udbek boshqargan. 1238-yilda Buxoro yaqinida Mahmud Tarobiy boshchiligida hunarmandlar va dehqonlar qo‘zg‘olon ko‘tardi; bostirildi. XIV asr boshida Kebek (1318–1326) pul islohotini o‘tkazdi, Qarshida qasr qurdirdi. XIII–XV asrlarda turkiy va mahalliy aholining qo‘shilishi bilan o‘zbek xalqining shakllanishi jarayoni yakunlana bordi.

Namunaviy masalalar
Jaloliddin mo‘g‘ullarni qaysi jangda yengdi?
Yechim: 1221-yilda Parvon jangida.
Javob: Parvon jangida (1221)
Tarobiy qo‘zg‘oloni qayerda va qachon bo‘lgan?
Yechim: Buxoro yaqinida, 1238-yilda.
Javob: Buxoro yaqinida, 1238
Movarounnahr kimning ulusiga kirdi?
Yechim: Chingizxon o‘g‘illaridan biri Chig‘atoyning ulusiga.
Javob: Chig‘atoy ulusiga
Tipik xatolar
  • Jaloliddinni otasi bilan adashtirish: otasi — Alouddin Muhammad, o‘g‘li — Jaloliddin Manguberdi.
  • Tarobiy qo‘zg‘olonini Muqanna harakati bilan aralashtirish: Muqanna — 776–783, Tarobiy — 1238.
Mashq
1
Jaloliddin Manguberdi kimning o‘g‘li?
2
Jaloliddin qachon vafot etgan?
3
Chingizxon qachon vafot etgan?
4
Kebek qanday islohot o‘tkazdi?