☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Qarluqlar, G‘aznaviylar, Qoraxoniylar va Xorazmshohlar

6-hafta · blok 1.2 · 3 dars
3

Xorazmshohlar davlati va Chingizxon

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 7-sinf, III–IV bob (Xorazmshohlar)
Maqsad: Xorazmshohlar yuksalishi va Chingizxon bilan to‘qnashuv sabablarini tartib bilan aytib berish.
Qoida va g‘oya

Xorazm Saljuqiylarga tobe edi. Anushtegin avlodlari (Anushteginlar) sulolasidan Otsiz (1127–1156) davrida Xorazm mustaqillikka intildi. Tekesh (1172–1200) davlatni kengaytirdi. Alouddin Muhammad (1200–1220) davrida Xorazmshohlar davlati eng yuksak darajaga chiqdi: 1212-yilda u Samarqandni egallab, G‘arbiy Qoraxoniylar davlatiga chek qo‘ydi. Biroq davlat ichki jihatdan mustahkam emas edi: qipchoq amirlar kuchli bo‘lib, hokimiyat markazlashmagan, qo‘shin turli qabilalardan iborat edi. 1218-yilda Chingizxon yuborgan savdo karvoni Otrorda to‘xtatilib, savdogarlar o‘ldirildi, mollari musodara qilindi. Mo‘g‘ul elchilari ham jazolangan. Bu bosqin uchun bahona bo‘ldi. 1219-yilda Chingizxon qo‘shini Xorazmshohlar yerlariga kirdi.

Namunaviy masalalar
Xorazmshohlar davlati eng yuksak darajasiga qaysi hukmdor davrida chiqdi?
Yechim: Alouddin Muhammad (1200–1220) davrida.
Javob: Alouddin Muhammad
Mo‘g‘ul bosqiniga bahona bo‘lgan voqea nima?
Yechim: 1218-yilda Otrorda Chingizxon karvonining savdogarlari o‘ldirilgan.
Javob: Otror voqeasi (1218)
Xorazmshohlar nima uchun tez yengildi?
Yechim: Hokimiyat markazlashmagan, amirlar o‘zaro nizolashgan, qo‘shin yagona emas edi.
Javob: Markaziy hokimiyat va qo‘shin birligi zaif bo‘lgani uchun
Tipik xatolar
  • Otror voqeasini 1219 deb yozish: voqea 1218-yil, bosqin esa 1219.
  • Alouddin Muhammadni Tekesh bilan almashtirish: Tekesh — Muhammadning otasi.
Mashq
1
Alouddin Muhammad qachon Samarqandni egalladi?
2
Otror voqeasi qachon sodir bo‘ldi?
3
Chingizxon bosqini qachon boshlandi?
4
Xorazmshohlar davlatining zaif tomoni nima edi?