☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Qarluqlar, G‘aznaviylar, Qoraxoniylar va Xorazmshohlar

6-hafta · blok 1.2 · 3 dars
2

Qoraxoniylar va Saljuqiylar

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 7-sinf, III bob (Qoraxoniylar)
Maqsad: Qoraxoniylar davlatining tarkibi, bo‘linishi va Saljuqiylarga bog‘liqligini bilish.
Qoida va g‘oya

Qoraxoniylar sulolasi qarluqlar va boshqa turkiy qabilalar zaminida paydo bo‘ldi. 999-yilda Qoraxoniylar Buxoroni egallab, Somoniylar davlatini tugatdi. Ular Movarounnahrni boshqardi. XI asr o‘rtalarida Qoraxoniylar davlati ikkiga bo‘lindi: Sharqiy (markazi Balasog‘un, keyin Koshg‘ar) va G‘arbiy (markazi Samarqand). Bo‘linish sababi — hokimlarning o‘zaro kurashi. Qoraxoniylar davrida ko‘plab madrasalar, rabotlar, karvonsaroylar qurilgan; turkiy til va madaniyat rivojlandi. Saljuqiylar 1040-yilda G‘aznaviylarni yengib, katta davlat tuzdi. Malikshoh (1072–1092) davrida G‘arbiy Qoraxoniylar Saljuqiylarga tobe bo‘ldi. Sulton Sanjar 1141-yilda Qatvon dalasida Qoraxitoylar (Xitoydan chiqqan qabilalar) qo‘shinidan yengildi, bu esa Saljuqiylarning zaiflashuviga olib keldi.

Namunaviy masalalar
Qoraxoniylar davlati qachon va nima sababdan ikkiga bo‘lindi?
Yechim: XI asr o‘rtalarida hokimlar o‘zaro kurashgani sababli.
Javob: XI asr o‘rtalarida, hokimlarning o‘zaro kurashi tufayli
G‘arbiy Qoraxoniylar markazi qaysi shahar edi?
Yechim: Sharqiy qism Balasog‘un, G‘arbiy qism Samarqand.
Javob: Samarqand
Qatvon jangi qachon bo‘lgan va kim yengilgan?
Yechim: 1141-yilda Sulton Sanjar Qoraxitoylardan yengildi.
Javob: 1141-yil; Sulton Sanjar yengilgan
Tipik xatolar
  • Qoraxoniylar 999-yilda Somoniylarni tugatgan — G‘aznaviylarni emas.
  • Qatvon jangini 1040 (Dandanakan) bilan adashtirish.
Mashq
1
Qoraxoniylar qaysi davlatni tugatdi?
2
Sharqiy Qoraxoniylar markazi qaysi shahar?
3
Saljuqiylar sultoni Sanjar qaysi jangda yengildi?
4
Qoraxoniylar davrida qaysi inshootlar qurilgan?