☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Mustaqil davlatlar: Tohiriylar va Somoniylar

5-hafta · blok 1.2 · 3 dars
3

Boshqaruv, iqtisod va madaniyat

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 7-sinf, III bob (Somoniylar davrida hayot)
Maqsad: Somoniylar boshqaruv tizimi va madaniy yutuqlarini bog‘lab bilish.
Qoida va g‘oya

Somoniylar davlati markazlashgan edi. Boshida amir turardi. Boshqaruvda devonlar (idoralar) ishlagan: har biri bir sohaga — soliq, xat-yozuv, harbiy ish, sud va hokazoga — javob bergan. Devonlarni vazir boshqargan. Viloyatlarga hokimlar tayinlangan. Soliqlar: xiroj (yer solig‘i), ushr (hosildan solig‘). Iqtisodda dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo rivojlandi; Samarqand qog‘ozi mashhur bo‘ldi. Dirham deb atalgan kumush tangalar zarb qilingan. Madaniyat: shoir Rudakiy (858–941), tarixchi Narshaxiy (‘Buxoro tarixi’), faylasuf Farobiy (873–950), tabib Ibn Sino (980–1037; Buxoro yaqinida tug‘ilgan). Me’morchilikda Buxorodagi Ismoil Somoniy maqbarasi (IX–X asrlar) muhim yodgorlikdir.

Namunaviy masalalar
Devon nima?
Yechim: Devon — davlat idorasi; soliq, yozishmalar, harbiy ishlar va hokazo alohida devonlarda yuritilgan.
Javob: Davlat idorasi
‘Buxoro tarixi’ kitobini kim yozgan?
Yechim: Narshaxiy yozgan.
Javob: Narshaxiy
Ismoil Somoniy maqbarasi qaysi shaharda joylashgan?
Yechim: Poytaxt Buxoroda.
Javob: Buxoroda
Tipik xatolar
  • Ibn Sino va Rudakiyni almashtirish: Rudakiy — shoir, Ibn Sino — tabib va olim.
  • Ushrni boshsoliq deb o‘ylash: ushr hosildan olinadigan soliq.
Mashq
1
Rudakiy kim bo‘lgan?
2
Farobiy qaysi sohada mashhur?
3
Samarqand nima bilan mashhur edi?
4
Somoniylarning kumush tangasi nima deyilgan?