2
Somoniylar davlatining shakllanishi va yuksalishi
maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 7-sinf, III bob (Somoniylar)
Maqsad: Somoniylar hukmdorlari, asosiy sanalar va davlat poytaxtini bilish.
Qoida va g‘oya
Somoniylar sulolasi Somon Xudot nomidan olingan. 875-yilda Nasr ibn Ahmad Movarounnahr hokimi bo‘ldi (markazi Samarqand). Uning ukasi Ismoil Somoniy Buxoroda hokim edi. Ismoil Somoniy (892–907) Nasrni bo‘ysundirib, davlatni birlashtirdi va poytaxtni Buxoroga ko‘chirdi. 900-yilda u Balx yaqinida Saffariy Amr ibn Lays qo‘shinini yengdi, Xuroson ham Somoniylar tarkibiga kirdi. Davlat Movarounnahr, Xuroson va Xorazmning bir qismini qamrab oldi. Nasr II (914–943) davrida ilm-fan va madaniyat gullab-yashnadi. X asr oxirida hokimlar o‘rtasida kurash kuchaydi; harbiy sarkardalar o‘z ta’sirini oshirdi. 999-yilda Qoraxoniylar Buxoroni egallab, Somoniylar davlatini tugatdi.
Namunaviy masalalar
Ismoil Somoniy qaysi shaharni poytaxt qildi?
Yechim: Birlashgan davlatning markazi — Buxoro.
Javob: Buxoro
Yechim: Birlashgan davlatning markazi — Buxoro.
Javob: Buxoro
Ismoil Somoniy 900-yilda kimni mag‘lub etdi?
Yechim: Balx yaqinida Saffariylar hukmdorini yengdi.
Javob: Amr ibn Lays Saffariyni
Yechim: Balx yaqinida Saffariylar hukmdorini yengdi.
Javob: Amr ibn Lays Saffariyni
Somoniylar davlati necha yil mavjud bo‘ldi (875–999)?
Yechim: 999 − 875 = 124.
Javob: 124 yil
Yechim: 999 − 875 = 124.
Javob: 124 yil
Tipik xatolar
- Poytaxtni Samarqand deb belgilash: Ismoil davridan Buxoro poytaxt.
- Somoniylarni 999-yilda Saffariylar tugatgan deb yozish: bu Qoraxoniylar.
Mashq
1
Somoniylarning birinchi hokimi (875) kim?
Nasr ibn Ahmad
2
Davlat birlashtirilgan hukmdor kim?
Ismoil Somoniy (892–907)
3
Somoniylar davlati qachon va kim tomonidan tugatildi?
999-yilda Qoraxoniylar
4
Ilm va madaniyat gullagan Somoniy hukmdori kim?
Nasr II (914–943)