☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Ilk o‘rta asrlar: Xorazm, Eftallar, Turk xoqonligi

3-hafta · blok 1.2 · 3 dars
2

Turk xoqonligi va G‘arbiy Turk xoqonligi

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 7-sinf, Turk xoqonligi bo‘limi
Maqsad: Turk xoqonligining tashkil topishi, bo‘linishi va Markaziy Osiyoga ta’sirini bilish.
Qoida va g‘oya

552-yilda Oltoy atrofida turkiy qabilalar birlashib, Turk xoqonligini tuzdilar. Birinchi xoqon — Bumin (Tumin). Uning ukasi Istami xoqonlikning g‘arbiy qismini boshqargan. Turk xoqonligi Eftallarni Sosoniylar bilan ittifoqda mag‘lub etib, Sirdaryo va Amudaryo oralig‘ini o‘z qo‘l ostiga oldi. Xoqonlikni boshqarish uchun xoqon, uning o‘rinbosari yabg‘u va boshqa unvonlar (shad, tegin) bo‘lgan. Hudud yerlarga bo‘lib berilgan. 603-yilda xoqonlik ikki qismga ajraldi: Sharqiy Turk xoqonligi va G‘arbiy Turk xoqonligi. G‘arbiy xoqonlik Yettisuv, Sirdaryo bo‘yi va Markaziy Osiyoning katta qismini qamrab olgan. Uning markazi Yettisuvdagi Suyob shahri edi. VII asr o‘rtalarida u zaiflashib, mahalliy hokimliklar mustaqilroq bo‘lib qoldi. Xoqonlik davrida savdo (jumladan, So‘g‘d savdogarlari) va turkiy-so‘g‘d madaniy aloqalari rivojlandi.

Namunaviy masalalar
Turk xoqonligi qaysi yilda tuzilgan va kim birinchi xoqon bo‘lgan?
Yechim: Birlashgan turkiy qabilalar 552-yilda davlat tuzdi. Birinchi xoqon Bumin.
Javob: 552-yil; Bumin (Tumin)
Turk xoqonligi qachon ikkiga bo‘lingan va nechta qismga?
Yechim: 603-yilda Sharqiy va G‘arbiy xoqonlikka bo‘lingan.
Javob: 603-yilda; Sharqiy va G‘arbiy Turk xoqonligiga
Nima uchun G‘arbiy Turk xoqonligi Markaziy Osiyo tarixi uchun muhim?
Yechim: Chunki uning hududiga Sirdaryo bo‘yi, Yettisuv va Movarounnahrning katta qismi kirgan, hokimliklar unga bo‘ysungan.
Javob: Markaziy Osiyoning katta qismini boshqargani uchun
Tipik xatolar
  • Xoqonlikning bo‘linish yilini (603) uning tuzilish yili (552) bilan adashtirish.
  • G‘arbiy xoqonlik poytaxtini Samarqand deb o‘ylash: uning markazi Yettisuvdagi Suyob.
Mashq
1
Bumin ukasi, xoqonlikning g‘arbiy qismi hokimi kim edi?
2
Xoqonlikdagi ‘yabg‘u’ unvoni kimni bildiradi?
3
G‘arbiy Turk xoqonligining markazi qaysi shahar?
4
Turk xoqonligi qaysi davlatni Eron bilan birga yengdi?