☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Mustaqillik: davlatchilik, Konstitutsiya va fuqarolik jamiyati

21-hafta · blok 1.6 · 3 dars
2

Konstitutsiya va hokimiyat tuzilishi

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 11-sinf, 1–2-bob
Maqsad: Konstitutsiya sanalari va hokimiyat bo‘linishini bilish.
Qoida va g‘oya

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan; shu sana Konstitutsiya kuni sifatida nishonlanadi. Konstitutsiyada davlat hokimiyatining xalqqa tegishliligi, inson huquqlari va erkinliklari mustahkamlangan. Hokimiyat uch tarmoqqa bo‘lingan: qonun chiqaruvchi (Oliy Majlis), ijro etuvchi (Vazirlar Mahkamasi — hukumat) va sud hokimiyati. Hokimiyatlar bo‘linishi bir tarmoqning haddan tashqari kuchayishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun kerak. Prezident davlat boshlig‘i hisoblanadi. 2023-yil 30-aprelda umumxalq referendumi o‘tkazildi va Konstitutsiyaning yangi tahriri 2023-yil 1-mayda kuchga kirdi. Unda O‘zbekiston suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat deb belgilangan.

Namunaviy masalalar
Hokimiyat nechta tarmoqqa bo‘lingan?
Yechim: Uchta.
Javob: Uchta: qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi, sud
Oliy Majlis qaysi hokimiyat tarmog‘iga kiradi?
Yechim: Qonun chiqaruvchi.
Javob: Qonun chiqaruvchi hokimiyat
Hokimiyatlar bo‘linishi nima uchun kerak?
Yechim: Bir tarmoq haddan tashqari kuchayishining oldini oladi.
Javob: Hokimiyat suiiste’mol qilinmasligi uchun
Tipik xatolar
  • Prezidentni qonun chiqaruvchi deb bilish: u davlat boshlig‘i, qonunlarni esa Oliy Majlis qabul qiladi.
  • Konstitutsiya kuni va Mustaqillik kunini aralashtirish: 8-dekabr va 1-sentabr.
Mashq
1
Inson huquqlari va erkinliklari qaysi hujjatda mustahkamlangan?
2
Sud hokimiyati qaysi tarmoq?
3
Davlat boshlig‘i kim?
4
Hokimiyat manbai kim?