☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Qadimgi davr II: bosqinlar, qadimgi davlatlar, Buyuk Ipak yo‘li

2-hafta · blok 1.1 · 3 dars
3

Qadimgi Xorazm, Qang‘, Davan va Buyuk Ipak yo‘li

maktab darsligi: tarix 6-sinf, O‘rta Osiyo qadimgi davlatlari; Buyuk Ipak yo‘li
Maqsad: Davlatlarni joylashuvi bo‘yicha farqlash va Buyuk Ipak yo‘lining ahamiyatini tushuntirish.
Qoida va g‘oya

Qadimgi Xorazm Amudaryoning quyi oqimida joylashgan. Aholisi sun’iy sug‘orishga asoslangan dehqonchilik bilan shug‘ullanib, mudofaa devorlari bilan o‘ralgan qal’alar qurgan (masalan, Qal’aliqir, Ayozqal’a). Qang‘ davlati Sirdaryoning o‘rta oqimida, Toshkent vohasi va undan shimolroq hududlarda tashkil topgan. Davan davlati Farg‘ona vodiysida bo‘lgan; u zotli otlari bilan mashhur edi. Xitoyliklar uni ‘samoviy otlar’ yurti deb atagan. Mil. avv. II asrda Xitoy elchisi Chjan Szyan Markaziy Osiyoga keldi. Shundan keyin Xitoy bilan Markaziy Osiyo o‘rtasida muntazam savdo yo‘li shakllandi. Bu yo‘l Buyuk Ipak yo‘li deb ataladi. U Xitoydan Markaziy Osiyo orqali O‘rta yer dengizi mamlakatlariga yetib borgan. Ipak, chinni, ziravor, shisha va otlar olib o‘tilgan. Samarqand, Buxoro, Toshkent, Termiz va Marv kabi shaharlar yo‘l bo‘yida joylashgani uchun boyigan. Yo‘l orqali mahsulotlar bilan birga g‘oyalar, dinlar va hunarlar ham tarqalgan.

Namunaviy masalalar
Davan davlati qaysi vodiyda joylashgan va u nima bilan mashhur edi?
Yechim: Davan — Farg‘ona vodiysidagi davlat. Zotli otlari xitoyliklarni hayratga solgan.
Javob: Farg‘ona vodiysida; zotli otlari bilan
Nima uchun Buyuk Ipak yo‘li bo‘yidagi shaharlar boyigan?
Yechim: Yo‘l Xitoyni G‘arb bilan bog‘lagan. Karvonlar shaharlarda to‘xtab savdo qilgan, bu hunarmandlar va savdogarlarga daromad keltirgan.
Javob: Karvon savdosi va tranzit tufayli
Chjan Szyan kim va uning safari nimaga olib keldi?
Yechim: Chjan Szyan Xitoy elchisi. Uning safari Xitoy va Markaziy Osiyo o‘rtasida muntazam aloqa o‘rnatilishiga zamin yaratdi.
Javob: Xitoy elchisi; Buyuk Ipak yo‘lining shakllanishiga
Tipik xatolar
  • Davan va Qang‘ni adashtirish: Davan — Farg‘ona, Qang‘ — Sirdaryo o‘rta oqimi.
  • Ipak yo‘lini faqat ipak savdosi deb o‘ylash: u madaniyat, din va hunar almashinuvini ham ta’minlagan.
Mashq
1
Qadimgi Xorazm qaysi daryo havzasida joylashgan?
2
Buyuk Ipak yo‘li qaysi hududlarni bog‘lagan?
3
Ipak yo‘li bo‘yidagi O‘zbekiston hududidagi to‘rtta shaharni sanang.