☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Qadimgi davr II: bosqinlar, qadimgi davlatlar, Buyuk Ipak yo‘li

2-hafta · blok 1.1 · 3 dars
2

Salavkiylar, Yunon-Baqtriya va Kushon podsholigi

maktab darsligi: tarix 6-sinf, Qadimgi dunyo; O‘rta Osiyo bo‘limi
Maqsad: Aleksandrdan keyingi davlatlarni tartib bilan va asosiy belgilari bilan bilish.
Qoida va g‘oya

Aleksandr vafotidan so‘ng uning davlati sarkardalar o‘rtasida bo‘linib ketdi. Sharqiy qismda Salavkiylar davlati vujudga keldi (asoschisi — Salavk I). Markaziy Osiyo uning tarkibiga kirdi. Mil. avv. III asr o‘rtalarida Baqtriya hokimi Diodot Salavkiylardan ajralib chiqdi. Shunday qilib Yunon-Baqtriya davlati tashkil topdi. Unda yunon va mahalliy madaniyat qo‘shilib ketdi: tangalarda yunoncha yozuvlar bor, shaharlarda yunon uslubidagi binolar qurildi. Mil. avv. II asr o‘rtalarida davlat ko‘chmanchilar zarbasi ostida zaiflashdi. Keyingi davlat — Kushon podsholigi. Ko‘chmanchi qabilalar birlashmasidan chiqqan kushonlar I asrda Baqtriyada kuchaydi. Kanishka davrida (I–II asrlar) podsholik eng qudratli bo‘ldi, Hindistonning katta qismini ham o‘z ichiga oldi. Savdo, tanga zarb qilish, hunarmandchilik va shaharsozlik rivojlandi, buddaviylik keng tarqaldi. Bu davr yodgorliklari: Dalvarzintepa, Fayoztepa, Xolchayon.

Namunaviy masalalar
Yunon-Baqtriya davlati qaysi davlat tarkibidan ajralib chiqqan va kim boshchiligida?
Yechim: Aleksandr davlati bo‘linib, Sharqda Salavkiylar paydo bo‘ldi. Ularning Baqtriya hokimi Diodot mustaqil bo‘ldi.
Javob: Salavkiylardan; Diodot boshchiligida (mil. avv. III asr o‘rtalari)
Kushon podsholigining eng kuchaygan davri qaysi hukmdor nomi bilan bog‘liq?
Yechim: Maktab dasturida Kanishka davrida podsholik eng qudratli bo‘lgan deb aytiladi.
Javob: Kanishka (I–II asrlar)
Yunon-Baqtriya madaniyatida yunon ta’siri qanday ko‘ringan?
Yechim: Tangalarda yunoncha yozuvlar va yunon uslubidagi binolar topilgan. Bu ikki madaniyat qorishganini ko‘rsatadi.
Javob: Yunoncha yozuvli tangalar, yunon uslubidagi qurilishlar
Tipik xatolar
  • Salavkiylar va Yunon-Baqtriyani bir davlat deb o‘ylash: Yunon-Baqtriya Salavkiylardan ajralib chiqqan.
  • Kushon podsholigini mil. avv. II asrga qo‘yish: Kushon podsholigi milodiy I asrda shakllandi.
Mashq
1
Salavkiylar davlatining asoschisi kim?
2
Kushon davlatida qaysi din keng tarqalgan?
3
Kushonlar davridagi uchta yodgorlikni sanang.
4
Aleksandr vafotidan keyingi davlatlarni tartib bilan yozing: Kushon, Salavkiylar, Yunon-Baqtriya.