☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Sovet davri islohotlari, qatag‘on va madaniyat

18-hafta · blok 1.5 · 3 dars
3

Qatag‘onlik siyosati va madaniyat

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 10-sinf, 4-bob
Maqsad: Qatag‘on mohiyatini, uning qurbonlari va madaniy yutuqlarni bilish.
Qoida va g‘oya

1930-yillarda Sovet tuzumi o‘z siyosatiga to‘sqinlik qiluvchilarni qatag‘on (repressiya) qila boshladi. Eng avj olgan davr — 1937–1938-yillar. Ayblov asosan asossiz bo‘lib, ‘xalq dushmani’ degan tamg‘a bilan qamoq, surgun yoki o‘lim jazosi berilgan. Qatag‘on qurbonlari orasida davlat arboblari (Fayzulla Xo‘jayev, Akmal Ikromov), jadidlar va yozuvchilar (Abdurauf Fitrat, Cho‘lpon, Abdulla Qodiriy) bor edi. Yuz minglab begunoh odamlar jabr ko‘rdi. Keyinchalik, 1950-yillardan boshlab, ularning bir qismi, 1980-yillar oxirida esa yana ko‘plari oqlandi. Madaniyat: Abdulla Qodiriyning ‘O‘tkan kunlar’ romani o‘zbek adabiyotida birinchi yirik roman sifatida e’tirof etiladi; 1930-yillarda ilm, maorif, kutubxonalar tarmog‘i ham kengaydi.

Namunaviy masalalar
Qatag‘on (repressiya) nima?
Yechim: Siyosiy jazo choralari, asossiz ayblov.
Javob: Siyosiy ayblov bilan jazolash
Fayzulla Xo‘jayev va Akmal Ikromov qaysi yillarda qatag‘on qilingan?
Yechim: 1937-yilda hibsga olinib, 1938-yilda otib tashlangan.
Javob: 1937–1938-yillarda
1937–1938-yillar nima bilan mashhur?
Yechim: Qatag‘onning avj olgan davri.
Javob: Qatag‘on avj olgan yillar
Tipik xatolar
  • Qatag‘onni faqat siyosatchilarga qaratilgan deb o‘ylash: ziyolilar va oddiy dehqonlar ham jabr ko‘rdi.
  • Oqlash (reabilitatsiya) bir vaqtda sodir bo‘lgan deb yozish: u 1950-yillardan keyin davom etdi.
Mashq
1
Fayzulla Xo‘jayev kim bo‘lgan?
2
Reabilitatsiya nima?
3
Qatag‘on avj olgan yillar qaysilar?
4
Qatag‘on qurbonlarining oilalari ko‘pincha qanday holatga tushgan?